Rangeerlocomotieven 500/600/700

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog leent NS materieel van diverse buitenlandse spoorwegmaatschappijen. Hieronder vallen ook tien Engelse dieselelektrische rangeerlocomotieven. Tussen 1949 en 1955 laat NS vijftig eigen locs van hetzelfde ontwerp bouwen. Tussen 1955 en 1957 volgen nog 65 exemplaren die niet alleen geschikt zijn voor rangeerwerk maar ook voor het rijden van korte goederentreinen. Door hun lage maximum snelheid van 30 km/u zijn de zogenaamde 'bakkies' of 'hippels' niet bestemd voor diensten op de hoofdlijnen en worden ze voornamelijk ingezet op spooraansluitingen van bedrijven en in havengebieden. Ook worden de locs ingezet bij het samenstellen van reizigerstreinen. Terwijl diverse locs naar museumorganisaties gaan, is een aantal nog altijd actief bij commerciële vervoerders en aannemers.

RailPro-bakkie 602, de voormalige NS 647, is op 15 mei 2016 met een sleep zelflossers onderweg door Almelo. De loc is die maand samen met de 601 en 604 actief bij de spoorvernieuwing tussen Almelo en Mariënberg. De rangeerlocomotieven van de series 500, 600 en 700 zijn afgeleid van Engelse locomotieven uit de jaren '30. In de zomer van 1945 worden twee van deze locomotieven via het Engelse War Department ingezet in Maastricht. Later volgen nog acht nieuwere locs van het type. Deze krijgen de nummers 501-508. De twee oude locs worden 521 en 522 genummerd. NS ruilt de oude locomotieven in 1946 in voor twee nieuwere exemplaren die de nummers 509 en 510 krijgen. De locs rangeren voornamelijk in Utrecht en Zwolle. Eind 1947 verhuizen ze alle tien naar Rotterdam.

NS laat tussen 1949 en 1954 vijftig nieuwe locomotieven van het type bouwen. Deze locs krijgen de nummers 451-465 en 511-545. Eerstgenoemde locs zijn zonder motor afgeleverd en krijgen in Nederland een motor van Stork-Thomassen. In 1953 zijn de 451-465 respectievelijk vernummerd in 701-715. Omdat de vijftig locomotieven niet zijn voorzien van een op het remwerk aangesloten doorgaande luchtleiding kunnen ze geen trein beremmen. NS zet ze dan ook voornamelijk in bij het heuvelen op rangeerterreinen. Speciaal voor het trekken van treinen laat NS tussen 1955 en 1957 65 locomotieven bouwen die wel beschikken over de benodigde treinleiding. De locs krijgen de nummers 601-665.

Vanaf 1972 krijgen de locs de geel-grijze NS-huisstijl. Tussen 1989 en 1993 zijn 23 locs voorzien van radiografische besturing. In de loop van 1992 zijn deze bakkies 601, 602, 605-607, 611-616, 620, 621, 625-627, 630, 632, 634, 642, 649, 652 en 659 ondergebracht in de aansluitende nummerserie 671-693. De belangrijkste taak van de meeste locs is het rangeren van reizigerstreinen op de Watergraafsmeer en begin-/eindstations van getrokken treinen als Den Haag Centraal, Venlo, Heerlen en Maastricht.

RRF 5 is dankzij Locon na 56 jaar nog altijd in dienst. Op zondag 4 november 2012 wordt de loc niet ingezet en staat deze in Apeldoorn.De oude locs 501-510 en de afwijkende 701-715 gaan tussen 1969 en 1973 buiten dienst en worden gesloopt. In 1975 volgt ook de afvoer van enkele locomotieven uit de serie 511-545. De 521 gaat in 1984 naar Hoechst in Vlissingen. Hier doet de loc nog tot in 2001 dienst. Enkele jaren later gaat de loc over naar de SGB in Goes. In oktober 1989 gaan de 512, 525, 529, 544 en 545 als laatste exemplaren buiten dienst. Ondertussen is de 541 verkocht aan DSM in Geleen. Vier exemplaren zijn bewaard door museumorganisaties.

Vanaf 1991 begint de afvoer van de eerste locomotieven uit de serie 600. In juni dat jaar worden de 628, 635-637 en 640 als eerste vijf exemplaren van de serie buiten dienst gesteld. In de loop van de jaren '90 gaat een groot deel van de locomotieven terzijde. Diverse locs worden verhuurd of verkocht aan Strukton en NedTrain. In 1997 worden de resterende locomotieven verdeeld tussen NS Reizigers en NS Cargo. NS Cargo maakt dan nog amper gebruik van de bakkies. Na mei 2005 is alleen de 650 nog voor de vervoerder actief. Aan het begin van datzelfde jaar gaan de voormalige NedTrain-locs 684, 689, 679, 676 en 683 naar Rotterdam Rail Feeding. De locs krijgen respectievelijk de nummers RRF 1-5 en zijn tussen januari 2004 en april 2005 door NedTrain opgeknapt en in de huisstijl van de vervoerder geschilderd. RRF biedt voornamelijk rangeercapaciteit in de Rotterdamse haven. Ook rangeert één locomotief bij het Hupac terminal in Ede. De vervoerder zet de bakkies ook in bij werkzaamheden. De 662 dient als plukloc.

Begin 2011 maakt RRF voorlopig voor het laatst gebruik van de locomotieven. Vanaf mei 2012 huurt Locon RRF 5 voor het rijden van afvaltreinen tussen Apeldoorn VAM en het Apeldoornse station. Een half jaar later zet RRF loc 1 weer in op de Maasvlakte. In juli 2013 gaan de RRF 1-3 over naar Railpro. Hier krijgt loc 1 het nummer 601 en loc 3 het nummer 603. De 647 die al langer voor Railpro rijdt, krijgt het nummer 602. Voormalige RRF 2 is in eerste instantie gebruikt als plukloc maar is later opgeknapt en als Railpro-loc 604 weer in gebruik genomen. De 603 krijgt in juli 2014 in de grijs-blauwe kleurstelling van Railpro. Later volgen ook de 601 en 604.

DE-loc 661 staat op 14 mei 2015 in EETC-huisstijl op het terrein van de VSM in Lieren.De RRF 4 gaat in augustus 2013 over naar Locon. De loc krijgt de oranje-witte kleurstelling van de vervoerder en het nummer 9702. De loc vervangt in Apeldoorn de voormalige RRF 5 die eveneens officieel overgaat naar Locon. De loc is in navolging van de 9702 ook oranje-wit geschilderd en onder nummer 9701 bij de VAM in Wijster ingezet. In 2015 ruilen de twee. Eind oktober dat jaar gaan de 633 en 691 over naar HSL Logistik. Beide zijn eerder actief bij een spooraannemer en een schrootbedrijf. De 691 is rijvaardig en de 633 dient als plukloc. In februari 2016 is de 691 in geel-blauwe kleurstelling van OOC Terminals bij het gelijknamige terminal in Oss in gebruik genomen.

Enkele exemplaren gaan na hun buitendienststelling bij NS terug naar het Verenigd Koninkrijk. De 653, 663, 671, 685, 687, 690 en 692 rijden hier voor verschillende particuliere spoorwegmaatschappijen.

INZET

Tot in de jaren '90 zijn de bakkies bij de grote stations actief. Loc 619 sleept op 6 januari 1995 Materieel '54 treinstel 375 door Zwolle.De locomotieven van de series 500, 600 en 700 zijn voornamelijk op stations en goederenemplacementen gestationeerd voor rangeerwerkzaamheden. Daarnaast rijden de locs uit de serie 600 korte ritten op de hoofdbaan, vooral rond Haarlem en Amsterdam en in Zuid Limburg. NS zet de locs daarnaast tientallen jaren op het geïsoleerde spoornet in Zeeuws-Vlaanderen in. Hier zijn ze in 1993 vervangen door locomotieven van de serie 2200. Tot 1994 rangeren de locomotieven ook volop in de Rotterdamse haven. Dat jaar nemen de diesellocomotieven van de serie 6400 deze diensten over. Eind 1998 keert de 686 voor enkele jaren terug in Zeeuws-Vlaanderen. Het bakkie rangeert voornamelijk met graantreinen in Sas van Gent. De voormalige 541 kent enkele jaren een opvallend inzetgebied. Nadat de locomotief jarenlang als loc 7 bij DSM voor rangeerdiensten wordt ingezet, verzorgt het inmiddels oranje geschilderde bakkie vanaf november 1998 het vervoer van de containertreinen van ShortLines tussen Sittard en Born. 

Op 28 en 29 april 2016 zijn respectievelijk RailPro-locomotieven 602 en 604 van Crailoo naar Almelo gebracht. Op de 29e staan de locomotieven aldaar te wachten op de inzet bij de vernieuwing van de spoorlijn naar Mariënberg die de volgende dag van start gaat.In de 2001 zijn nog slechts twee bakkies actief voor Railion. De 650 rangeert afvaltreinen in Crailoo en de 686 rijdt in Zeeuws-Vlaanderen. In de zomer van 2003 stationeert de goederenvervoerder een exemplaar in de Rotterdamse Waalhaven. De loc is hier slechts enkele weken actief. Diezelfde periode gaat de 658 rangeren in Sloe. De locomotief houdt het tot mei 2005 vol. Een maand later eindigt ook de inzet van het bakkie dat actief is tussen de Haarlemse werkplaats van NedTrain en Haarlem Goederen. Alleen het bakkie in Crailoo is dan nog voor Railion actief. Ondertussen maakt Rotterdam Rail Feeding voor rangeerdiensten in de Rotterdamse haven en in Ede vanaf begin 2005 gebruik van vijf bakkies. Deze locomotieven worden ook regelmatig ingezet bij rangeerdiensten elders in het land en bij werkzaamheden van spooraannemers. Vanaf begin 2011 zet RRF de locs nog maar sporadisch in. Vanaf mei 2012 rijdt RRF 5 voor Locon tussen het Apeldoornse hoofdstation en het emplacement van de VAM. Op 31 juli 2013 is de loc vervangen door Locon-bakkie 9702. De voormalige RRF 5 is hierna opgeknapt en gaat als Locon 9701 rangeren op het VAM-terrein in Wijster. Per 1 januari 2014 verbiedt IL&T de inzet van de rangeerlocomotieven op het Nederlandse spoorwegnet. De 9701 kan blijven rijden omdat deze niet op de hoofdbaan komt. Na een gewonnen rechtzaak mag Locon de bakkies vanaf augustus 2015 ook weer tussen Apeldoorn en Apeldoorn VAM inzetten. Die maand ruilt Locon de 9701 en 9702 en gaat laatstgenoemde in Wijster rangeren en is de 9701 de vaste Apeldoornse loc. Eind februari 2016 verhuist de 9701 naar Tilburg Industrie. Per 1 juli 2016 verhuist het laatste vuilvervoer van Wijster naar Coevorden. De 9702 keert een maand later terug naar Apeldoorn. De 9701 wordt vanaf januari 2017 als rangeerloc bij Spoorijzer in Roosendaal ingezet. De 9702 gaat een half jaar later rangeren in de Europoort.

Locon loc 9702 staat op 1 augustus 2013, één dag na de officiele indienststelling bij de vervoerder in Apeldoorn te wachten op het vertrek van de VSM-trein naar Beekbergen om hierna via de museumlijn bij het VAM-terrein de VAM-trein naar Wijster op te halen.Van juli 2010 tot begin 2014 huurt vervoerder EETC museumloc 661 van de VSM. De locomotief rangeert op de Amsterdamse Watergraafsmeer met rijtuigen van de vervoerder zelf en rijtuigen van bijvoorbeeld de CityNightLine. Het bakkie is hiervoor in de rode huisstijl van EETC geschilderd.

De locs van Railpro zijn voornamelijk actief op de Stapelplaats Crailoo waar ze rangeren voor Voestalpine Railpro. Daarnaast worden de locs regelmatig ingezet bij werkzaamheden aan het spoor. Railpro-locs 602 en 603 hebben in de zomer van 2014 samen met Locon-loc 9702 een bijzondere klus: Ze zijn deze zomer enkele maanden actief voor werktreinen op het Rotterdamse metronet. Met behulp van de locomotieven is het spoor tussen het emplacement Waalhaven en de halte Tussenwater in Hoogvliet geheel vernieuwd. HSL-loc 691 zorgt vanaf begin 2016 het vervoer op de stamlijn van Oss.

MUSEUMLOCOMOTIEVEN

Voormalige NS-loc 508 is al sinds 1975 eigendom van het Spoorwegmuseum. In 2013 is de loc weer in de oorspronkelijke Britse kleurstelling teruggeschilerd. Ook heeft de loc weer het oorspronkelijke nummer WD 70269. Utrecht, 5 april 2014.De 508 wordt al sinds 1975 door het Nederlands Spoorwegmuseum bewaard. In 1990 wordt ook de 512 in eigendom van het museum. De locomotief is als statisch object bij het Maritiem Buitenmuseum in Rotterdam geplaatst. Later is de loc alsnog overgeplaatst naar het Spoorwegmuseum. Het museum beschikt sinds 2004 ook over loc 629. De locomotief wordt gebruikt voor rangeerwerk bij het depot in Blerick. In 2006 verhuist de 673 voor rangeerwerk naar de loods van het voormalige Herstelpunt Tractie en Materieel te Utrecht (HTMU). In de loods wordt al enkele jaren materieel van het Spoorwegmuseum gestald. Wanneer na een reorganisatie in het HTMU geen regulier onderhoud meer wordt uitgevoerd, wordt de dienstvaardige 673 aan het museum geschonken.

Naast het Spoorwegmuseum beschikt ook de Veluwse Stoomtreinmaatschappij over diverse Hippels. De 532 is na buitendienststelling rijvaardig behouden. De loc is in 1992 in de oorspronkelijke kleurstelling geschilderd. Dat jaar is ook loc 636 aan de collectie van de VSM toegevoegd. Later gaan ook de 604, 618, 650 en 661 naar de VSM. De 636 wordt in 2007 in de oorspronkelijke kleurstelling weer bedrijfsvaardig in gebruik genomen. De 650 is in revisie en de 661 is een aantal jaar voor rangeerwerk verhuurd aan EETC en doet dienst op de Watergraafsmeer. De twee andere locomotieven dienen als onderdelenleverancier.

Loc 521 wordt bedrijfsvaardig behouden bij de SGB in Goes. De 609 is tot 2007 actief bij Strukton. Hierna wordt de loc aan de STAR geschonken. De loc wordt in Stadskanaal gereviseerd. De 639 wordt na jarenlange dienst bij de werkplaats van Nedtrain in Maastricht in de zomer van 2004 aan de ZLSM geschonken. De locomotief is in de oude kleurstellig teruggebracht en wordt voornamelijk gebruikt voor werktreinen en rangeerwerk. In 2007 neemt de ZLSM de 677 als onderdelenleverancier van Railion/DSM over. Vanaf maart 2007 beschikt de MBS in Haaksbergen over de 660. De locomotief is niet bedrijfsvaardig. De SSN beschikt sinds december 2006 over de 658. Ook deze loc is (nog) niet rijvaardig.

De 641 is in 2002 in de huisstijl van Railion geschilderd en wordt als blikvanger voor het hoofdkantoor van de vervoerder geplaatst. In 2007 is de loc alsnog gesloopt. Loc 662 is in mei 2010 als voormalige plukloc van RFF naar Drachten gebracht. Hier is de loc door de Stichting Spoorverleden Drachten opgeknapt en op een stuk teruggelegd spoor geplaatst. De loc krijgt in 2014 weer de geel-grijze NS-kleurstelling.

DE-Loc 636 van de VSM is op 17 mei 2012 bij Oosterhuizen onderweg van Beekbergen naar Loenen. Loc 512 staat op 4 juli 2009 op de draaischijf van het Nederlands Spoorwegmuseum in Utrecht. Museumloc 532 staat op 1 augustus 2013 in Beekbergen op het emplacement de VSM. DE-loc 673 is in maart 2012 door kunstenaar Hugo Kaagman voor een expositie in het Spoorwegmuseum omgetoverd tot kunstwerk. De bespoten loc op 18 maart 2012 in het museum.