DH-materieel

Het dieselhydraulische materieel is halverwege de jaren '70 ontwikkeld om de exploitate van de Noordelijke Nevenlijnen nog enigzins rendabel te houden en tegelijkertijd het oude Plan X materieel te vervangen. Begin jaren '80 neemt NS 31 tweewagenstellen en 19 motorrijtuigen in gebruik. Via een prijsvraag krijgt het materieel de naam 'Wadloper'. Tijdens de privatisering van het spoorvervoer komt de exploitatie van de noordelijke diesellijnen in handen van NoordNed, dat later opgaat in Arriva. De vervoerder neemt een groot deel van het DH-materieel over. Enkele treinstellen blijven bij NS. Twee motorrijtuigen gaan later over naar Connexxion voor de treindienst tussen Almelo en Mariënberg. Wanneer eind 2006 nieuwe treinstellen bij Arriva in dienst komen, gaan de Wadlopers voor Veolia op de Maaslijn rijden. De Nederlandse inzet van het DH-materieel eindigt in februari 2008. Hierna is de complete vloot aan buitenlandse spoorwegmaatschappijen verkocht.

Veolia stellen 3219 en 3117 staan op 25 augustus 2007 in Nijmegen gereed voor vertrek naar Roermond.Op 20 augustus 1981 rijdt het eerste DH-2 treinstel bij Venlo de grens over. De 3201 is de eerste van een serie van 31 tweewagenstellen waarvan de 3231 in december 1982 als laatste in dienst komt. In de eerste helft van 1983 neemt NS 19 motorrijtuigen DH-1 in gebruik. De rijtuigen krijgen de nummers 3101-3119. De constructie van het materieel is bewust eenvoudig en licht gehouden. Ook is het materieel geschikt voor eenmansbediening. Zo heeft elke cabine een loketje en buitenspiegels. Bij de dienstuitvoering is het loket echter nooit gebruikt. Per 1 januari 1991 zijn alle Wadlopers rookvrij. Het materieel loopt hiermee aanzienlijk voor op het algehele rookverbod in treinen dat dertien jaar later is ingevoerd. In de zomer van 1994 is bij motorrijtuigen 3106 en 3115 een deel van het interieur verwijderd om plaats te maken voor het vervoer van fietsen. De rijtuigen zijn aan de buitenzijde voorzien van grote stickers met afbeeldingen van fietsen en vernoemd tot Wadfietser. In de zomermaanden rijden ze  tussen Leeuwarden en Harlingen Haven. De rest van het jaar krijgen ze hun banken terug en rijden ze ook op de andere lijnen. De rijtuigen behouden hun hele Nederlandse loopbaan hun bestickering.

Het DH-materieel heeft diverse constructiewijzigingen ondergaan. Zo krijgen de lichte Wadlopers al snel magneetremmen en poetsblokken om het contact met de rails te verbeteren en het doorglijden tegen te gaan. In 1992 krijgen de treinstellen en motorrijtuigen een nieuw ventilatiesysteem. Hiervoor zijn over het gehele dak luchtkanalen en opvallende afvoerpijpen aangebracht. Halverwege de jaren '90 wordt het DH-materieel gemoderniseerd. In december 1996 worden de 3101 en 3102 als eerste vernieuwde motorrijtuigen gepresenteerd. Het interieur is min of meer gebaseerd op het nieuwe Dieselmaterieel '90. De banken zijn vervangen door nieuwe stoelen die voornamelijk in een coach-opstelling zijn geplaatst. Een deel van de coupé is opgeofferd voor een 'plein' met staanplaatsen en klapzittingen aan de zijwanden. De cabines krijgen airconditioning. Aan de buitenzijde krijgen de Wadlopers een baanruimer en een grijze band rond de frontruiten. De karakteristieke blauwe schrikstrepen verdwijnen. De motorrijtuigen zijn in 1996 en 1997 in Tilburg onder handen genomen. In 1997 en 1998 volgen de treinstellen. Na deze modernisering volgt een technische revisie waarbij onder andere ATB-NG is ingebouwd.

Wadfietser 3115 vertrekt op 2 juli 1996 samen met treinstel 3215 uit Harlingen naar Harlingen Haven.Op 30 mei 1999 neemt NoordNed de exploitatie op de Friese diesellijnen over van NS. Voor de dienstuitvoering gaan Wadlopers 3106, 3111-3119 en 3222-3231 naar de nieuwe vervoerder. De 3222 is hierbij in de groene huisstijl van NoordNed geschilderd. Bij de andere motorrijtuigen en treinstellen maken alleen de NS-logo's plaats voor de logo's van NoordNed. De nummering blijft gehandhaafd. Een jaar later gaan ook de Groningse diesellijnen over naar NoordNed. Wadlopers 3104, 3105, 3107-3110, 3201-3206 en 3209-3221 gaan per 28 mei 2000 mee naar de vervoerder. Om aan de eisen van de provincie Groningen te voldoen, verdwijnt de sta-afdeling met klapstoeltjes. Hiervoor in de plaats komen 22 zitplaatsen tweede klasse en acht zitplaatsen eerste klasse.

Ruim een jaar later gaan ook de 3207 en 3208 terug naar het noorden. De 3101 en 3102 worden in oktober 2002 overgenomen door Connexxion. Beide rijtuigen blijven geel, maar krijgen deuren en reclamebanden in de groene kleur van de vervoerder. Ook verschijnt de naam Connexxion in grote letters op de zijwanden. De naam Wadloper maakt plaats voor Veenexxpres. Het resterende motorrijtuig, de 3103, gaat uiteindelijk in januari 2003 naar NoordNed. Aan het eind van dat jaar wordt Arriva Personenvervoer Nederland 100% aandeelhouder van de vervoerder en in 2005 verdwijnt de naam NoordNed. Op een enkele Wadloper verschijnt de naam van de nieuwe vervoerder.

Na de modernisering en revisie verandert het uiterlijk van de Wadlopers enigzins. Overname door NoordNed zorgt er tevens voor dat de NS-logo's verdwijnen. De logo's van de nieuwe vervoerder worden niet altijd direct op het materieel aangebracht, zoals te zien is op treinstel 3204 dat op 27 december 1999 samen met motorrijtuig 3111 in Leeuwarden gereedstaat voor vertrek naar Stavoren.In december 2006 start Veolia met de exploitatie van de Maaslijn. Hiervoor gebruikt de vervoerder Wadlopers die bij Arriva overbodig zijn geworden door de komst van het nieuwe GTW-materieel. In de zomer van 2007 verdwijnt de laatste Wadloper van de noordelijke nevenlijnen. De stellen en motorrijtuigen die niet door Veolia zijn overgenomen, gaan terzijde. Uiteindelijk zijn motorrijtuigen 3103, 3105-3108, 3110, 3111, 3114, 3116-3119 en treinstellen 3202, 3203, 3207, 3208, 3210, 3218, 3219, 3222-3228, 3230 en 3231 enkele maanden tot ruim een jaar in dienst op de Maaslijn. Enkele stellen rijden na hun buitendienststelling bij Arriva alleen enkele dagen op de Maaslijn in verband met de Nijmeegse zomerfeesten. De meeste stellen en motorrijtuigen krijgen de logo's van Veolia. Dit gebeurt met grote witte stickers, waaronder ook de naam Wadloper verdwijnt. Bij enkele Wadlopers zijn slechts de logo's van NoordNed verwijderd. De 3226 krijgt de grijs-rode huisstijl van de vervoerder. De 3222 blijft groen en behoudt het grote oude NoordNed-logo op de zijwanden. Het stel krijgt wel de gebruikelijke Veolia-stickers. Eind 2007 komen de eerste GTW-treinstellen bij Veolia in dienst. In februari 2008 gaat het laatste DH-materieel terzijde. Ook de twee motorrijtuigen van Connexxion zijn dan inmiddels buiten dienst. Zij zijn in mei 2007 vervangen door Lint-treinstellen van Syntus.

Na hun buitendienststelling wordt het DH-materieel niet gesloopt maar opgeslagen in Amersfoort en op de Amsterdamse Dijksgracht. In de loop der jaren zijn alle motorrijtuigen en treinstellen aan buitenlandse spoorwegmaatschappijen verkocht. Een deel van het materieel gaat naar Oost-Europese spoorwegmaatschappijen. In 2011 gaan bovendien tien treinstellen en vijftien motorrijtuigen naar Argentinië. Zie ook: DH-materieel in het buitenland.

INZET

DH 2 3228, op 20 april 1991 nog in de oorspronkelijke uitvoering, staat in Roodeschool gereed voor vertrek naar Groningen.De Wadlopers zijn speciaal ontwikkeld voor de inzet op de zes diesellijnen in Groningen en Friesland. NS zet de stellen bijna twintig jaar enkel in beide provincies in. De eerste treinstellen rijden vanaf november 1981 tussen Groningen en Delfzijl. In maart 1982 volgt het traject Groningen - Leeuwarden. Zeven maanden later volgt ook het baanvak Groningen - Roodeschool. In september 1982 nemen de Wadlopers ook tussen Groningen en Nieuweschans de diensten van het DE-materieel over. In de eerste maanden van 1983 volgen tenslotte de trajecten van Leeuwarden naar Harlingen en Stavoren. Het materieel heeft zo'n tien jaar alleenheerschappij op de noordelijke diesellijnen. In 1992 komen enkele Plan U treinstellen ter versterking naar Groningen. NS zet de stellen voornamelijk in tussen Groningen en Nieuweschans. Ondertussen rijdt het DH materieel begin jaren '90 korte tijd een spitsslag tussen Leeuwarden en Heerenveen. Op 1 januari 1994 komt een einde aan deze dienst omdat het materieel dan alleen nog op trajecten met assentellers ingezet mag worden.

Onder andere vanwege het materieeltekort door de revisie van het DH-materieel, komt eind 1996 ook het nieuwe Dieselmaterieel '90 naar de noordelijke provincies. De stellen rijden tot juni 1997 tussen Leeuwarden en Stavoren. Begin 1998 keert het materieel terug om tussen Leeuwarden en Groningen te rijden. Hierbij rijden de stellen ook gecombineerd met het DH-materieel.

Treinstel 3208 rijdt na de overname van de Noordelijke nevenlijnen nog een tijd voor NS tussen Zwolle en Kampen. Op 3 juni 2000 komt het treinstel ter hoogte van de voormalige halte Veerallee de Overijsselse hoofdstad binnenrijden.Bij de overname van de exploitatie van de Noordelijke Nevenlijnen in 1999 en 2000 neemt NoordNed het grootste deel van het DH-materieel en enkele DM'90-stellen over. De overgebleven Wadlopers blijven bij NS en worden ingezet tussen Zwolle en Kampen. In de zomer van 2000 neemt DM'90 het grootste deel van de diensten op het traject over en leent NS de twee treinstellen verschillende periodes aan NoordNed. In september 2001 gaan de treinstellen definitef naar NoordNed. De drie motorrijtuigen rijden nog af en toe, al dan niet gecombineerd met een DM'90 treinstel, op het Kamperlijntje. Vanaf april 2002 komen ze echter niet meer in actie. Per 6 oktober dat jaar gaan de 3101 en 3102 naar Connexxion die ze als Veenexxpres inzet tussen Almelo en Mariënberg. De overgebleven 3103 gaat in de winter van 2003 naar NoordNed.

In 2006 verschijnen de eerste GTW-treinstellen van Arriva op de noordelijke diesellijnen. De stellen nemen geleidelijk de diensten van het DH-materieel over. De vrijgekomen Wadlopers verhuizen december dat jaar naar de Maaslijn waar ze door Veolia worden ingezet. In mei 2007 stopt de inzet op het traject Almelo - Mariënberg. In de zomer dat jaar eindigt na 26 jaar ook de inzet van de Wadlopers in het noorden. De inzet bij Veolia duurt tot februari 2008. Dan beschikt ook deze vervoerder over voldoende GTW-treinstellen.