Intercitymaterieel

Het Intercitymaterieel rijdt sinds halverwege de jaren '80 een belangrijk deel van de Nederlandse intercitytreinen. De treinstellen zijn in de jaren '70 ontwikkeld om samen met de getrokken Intercityrijtuigen de Nederlandse intercitydiensten te verzorgen. In 1977 neemt NS 7 proeftreinstellen in gebruik. Van 1983 tot begin 1994 bouwt Talbot in Aachen 87 driewagenstellen en 50 vierwagenstellen. Het Intercitymaterieel wordt gekenmerkt door de zogenaamde doorloopkop. Hierdoor is het voor het controlerend personeel, mini-bar én reizigers mogelijk om van het ene naar het andere treinstel te gaan. De zeven proefstellen uit 1977 gaan in 2003 terzijde. De overige treinstellen zijn tussen 2006 en 2011 gemoderniseerd. De doorloopkop en de deuren aan de voorzijde zijn hierbij verwijderd.

Op 9 maart 2014 is treinstel 4234 bij Joppe onderweg van Zwolle naar Arnhem.
Huidig materieelbestand ICM: 
in dienst bij NS: 4011-4097, 4201-4250
terzijde: 4001, 4004, 4005
gesloopt: 4002, 4003, 4006, 4007

Nadat NS in 1970 het concept Intercitytrein introduceert, bestelt de vervoerder in 1974 voor het eerst nieuw materieel voor de langeafstandsverbindingen. De zeven proefstellen van het type ICM 0 vallen het meest op door de zogenaamde doorloopkop en de daarboven gelegen cabine. Door deze indeling behouden de koppen een stroomlijnvorm. Reizigers, controlerend personeel en de minibar kunnen dankzij de nieuwe toepassing tijdens de rit van treinstel wisselen. In februari 1977 levert Talbot treinstel 4001 in Nederland af. Dat jaar volgen ook de andere zes stellen 4002-4007. 

Op 11 oktober 2015 vertrekken treinstellen 4049 en 4212 uit Den Haag Centraal naar Venlo.Na een uitgebreid proefprogramma is het ontwerp van de vervolgseries op een groot aantal punten aangepast. Het interieur van de nieuwe stellen komt grotendeels overeen met de Intercityrijtuigen die weer zijn gebaseerd op de middenbakken van de proefstellen. In december 1983 komt de 4011 als eerste treinstel van de serie ICM 1 in Nederland aan. In mei 1987 wordt als laatste treinstel van de serie de 4050 afgeleverd. Datzelfde jaar volgt treinstel 4051 van de serie ICM 2. Ondertussen zijn de zeven proefstellen op een aantal punten gelijk gemaakt aan de vervolgserie. Hierbij is onder andere de doorloopkop vervangen. In 1990 komt de 4097 als laatste driewagenstel in dienst. Dat jaar begint tevens de aflevering van de eerste serie vierwagenstellen. Deze stellen zijn in eerste instantie bedoeld ter vervanging van de laatste stellen Materieel '54 in de intercitydiensten van Amsterdam naar Nijmegen en Vlissingen. De serie ICM 3 bestaat uit de treinstellen 4201-4230. Het laatste stel is december 1991 in dienst gesteld. Ruim een jaar later start de aflevering van de laatste serie ICM-treinstellen. De serie ICM 4 bestaat uit de twintig treinstellen 4231-4250. Op 17 januari 1994 komt treinstel 4250 als laatste ICM-treinstel in dienst.

Totaalreclame

Met de komst van het nieuwe Intercitymaterieel introduceert NS ook de totaalreclame. Voorheen kent het spoorwegmaterieel een bescheiden vorm van reclame op speciaal daarvoor bestemde blauwe banen op de zijwanden. Halverwege de jaren '80 verschijnt het ICM als paradepaardje van NS in diverse uitvoeringen op de baan. De moderne uitstraling zorgt ervoor dat tot in 2011 diverse treinstellen voor verschillende promotiecampagnes zijn gebruikt.

Lees hier meer over de totaalreclame bij het Intercitymaterieel.

Treinstel 4240 is het laatste ICM treinstel dat gemoderniseerd wordt. Het stel is tot de zomer van 2011 in de Olympische uitvoering te zien. Op de foto is het treinstel samen met de 4081 en 4070 onderweg van Enschede naar Den Haag Centraal. Amersfoort, 14 juni 2011.


De serietreinstellen wijken op diverse punten af van de zeven proefstellen. Zo is de indeling op een aantal punten anders en hebben ze een aangepaste doorloopkop zodat deze niet gebruikt kan worden wanneer stellen uit beide series gekoppeld zijn. Bij de revisie halverwege de jaren '80 is de protoserie zoveel mogelijk aangepast aan de stellen 4011-4097. De stellen krijgen hierbij onder andere nieuwe doorloopkoppen. Rond 1994 en 1995 zijn alle treinstellen voorzien van baanruimers om zo de kans op een ontsporing bij een aanrijding te verkleinen.

De kopbakken van ICM 0 4005 als oefenobject in Utrecht, 3 mei 2008.EINDE ICM 0

Omdat de proefstellen nog altijd flink afwijken van de vervolgseries en zo feitelijk een aparte materieelsoort vormen, besluit NS deze niet te laten renoveren. In 2003 gaan de stellen na 26 jaar terzijde. In 2004 zijn de 4002, 4003, 4006 en de kopbakken van de 4007 gesloopt. De middenbak van de 4007 vervangt de in 2002 grotendeels uitgebrande AB-bak van treinstel 4044. De bak is hiervoor zoveel mogelijk gelijk gemaakt aan de rest van het treinstel. Zo zijn de kopwanden van de uitgebrande bak en het interieur van een Intercityrijtuig gebruikt. Het stel komt in de zomer van 2004 weer in dienst. De drie overgebleven treinstellen zijn gebruikt als oefenobject. De 4001 staat bij AKZO in Arnhem en de 4004 in Ossendrecht. De kopbakken van de 4005 zijn in 2006 naar Utrecht overgebracht. De bakken zijn in 2009 en 2013 gesloopt. De middenbak van het stel staat nog altijd in Amersfoort.

MODERNISERING

Op 28 december 2014 vertrekken treinstellen 4089 en 4212 als intercity van Heerlen naar Schiphol uit een winters Eindhoven.In 2006 start NedTrain in Haarlem met de modernisering van de treinstellen. Het oorspronkelijke interieur maakt plaats voor onder andere nieuwe banken, wanden en vloeren. De doorloopkoppen worden verwijderd en op de plaats van de kopdeuren komt een kunststof plaat. De blauwe band op de zijwand eindigt voortaan op de kopwanden in een halve cirkel. Op 16 april 2007 komt de 4011 als eerste volledig gerenoveerde treinstel opnieuw in dienst. Drie jaar later verlaat de 4097 als laatste driewagenstel de werkplaats. 

De 4205 is in december 2009 als eerste gemoderniseerde vierwagenstel in dienst gesteld. In maart 2010 komt de 4203 als tweede vierwagenstel in dienst. Dit treinstel is het eerste treinstel van NS met draadloos internet. Ook heeft het stel in alle compartimenten schermen met reizigersinformatie. De stellen die hierna gemoderniseerd in dienst komen, zijn voorzien van internet en informatieschermen. In de loop van 2010 en 2011 zijn ook de 4205 en de driedelige stellen van de toepassingen voorzien. Op 6 oktober 2011 is de 4240 als laatste gemoderniseerde treinstel door NedTrain overgedragen aan NS Reizigers.

 

Het intercitymaterieel komt lange tijd alleen incidenteel en voor ledig materieelritten op de IJssellijn. Treinstel 4085, onderweg van Zwolle naar Nijmegen, passeert op 9 april 2008 de locatie van het voormalige station Diepenveen (West).

Het intercitymaterieel rijdt decennialang de meeste intercitytreinen vanuit Noord- en Oost-Nederland naar Schiphol. Treinstellen 4014, 4057 en 4064 rijden op 22 juli 2012 onderweg van Leeuwarden en Groningen naar Schiphol door Diemen Zuid.

ICM 4053 rijdt op 25 maart 2012 als ledig materieel door Voorhout richting Haarlem.

Links staat treinstel 4238 te wachten op een volgende inzet, rechts vertrekken de 4019 en 4055 als intercity van Enschede naar Den Haag Centraal. Beide stellen zijn voorzien van (loszittende) folie. Hengelo, 2 maart 2010.

INZET

Op 6 augustus 2016 rijden ICM-treinstellen 4205, 4011 en 4043 als intercity van 's-Hertogenbosch naar Heerlen door Geleen.Het Intercitymaterieel is ontwikkeld om in een belangrijk deel van de intercityverbindingen te rijden. Hierbij is vooral gedacht aan de aan te leggen Schiphollijn en de verbinding tussen de luchthaven en Amsterdam met het noorden en oosten van het land. De protoserie ICM 0 rijdt eerst enkele jaren tussen Eindhoven en Venlo. In april 1979 worden enkele stellen in de intercitydienst tussen Amsterdam en Nijmgen ingezet. Twee maanden later volgen de resterende stellen.

Op 24 augustus 2014 rijdt ICM-treinstel 4226 als intercity van Den Haag naar Venlo even ten westen van Rijen onder de karakteristieke bovenleidingsportalen van Staatslijn E.De eerste stellen ICM 1 gaan vanaf de zomer van 1984 tussen Amsterdam en Groningen/Leeuwarden rijden. Wanneer de Westelijke tak van de Schiphollijn in 1986 gereed is, rijden deze treinen via Schiphol van en naar Hoofddorp. Vanaf dat jaar wordt het materieel ook ingezet tussen Den Haag/Rotterdam en Enschede. Inmiddels rijden de stellen van de proefserie gemengd met de nieuwe stellen. In 1991 wordt het laatste Materieel '54 door het ICM van de verbinding Den Haag/Rotterdam - Groningen/Leeuwarden verdreven. Hierdoor rijdt het ICM inmiddels een groot deel van de zogenaamde NoordOost-verbindingen. Verbindingen waar veel gecombineerd en gesplitst wordt en personeel en reizigers al tijdens de rit naar het juiste treindeel kunnen lopen. Naast de NoordOost-verbindingen rijden de treinstellen vanaf 1989 diverse stoptreinen tussen Utrecht en Rhenen. Vanaf de zomer van 1990 zet NS het materieel ook in de zogenaamde IC'90 spitstreinen tussen Zwolle en Eindhoven en tussen Den Haag/Rotterdam en Arnhem in. In aanloop op de treinen tussen Zwolle en Eindhoven is het materieel ook te zien in de stoptreindiensten Zwolle - Emmen, Utrecht - Eindhoven en Eindhoven - Weert. Een jaar later gaan de stellen ook weer een deel van de intercity's tussen Amsterdam en Nijmegen rijden. Ook rijden de treinstellen vanaf januari 1991 tussen Amsterdam en Vlissingen.

Op 4 juli 2009 staat treinstel 4093 in Deventer te wachten op de volgende inzet.

reinstellen 4048, 4057, 4044 en 4026 zijn op 30 april 2011 bij Dijkerhoek onderweg van Enschede naar Rotterdam en Den Haag Centraal.

Treinstel 4097 vertrekt als laatste onverbouwde driewagenstel op 18 december 2009 als intercity van Leeuwarden naar Schiphol uit Wolvega.

Sinds eind 2011 rijdt het Intercitymaterieel weer planmatig boven het Noordzeekanaal. Op 25 maart 2012 rijden treinstellen 4018 en 4234 als intercity van Enkhuizen naar Amsterdam Centraal door Purmerend.

In de loop van 2011 neemt het aandeel van het Intercitymaterieel in de diensten tussen Zwolle en Roosendaal steeds verder toe. Op 1 oktober 2011 zijn treinstellen 4221 en 4030 bij Deventer onderweg naar Roosendaal.In 1993 wordt de treindienst Amsterdam - Nijmegen gekoppeld aan de treindienst Amsterdam - Den Helder. De treinen op deze verbinding worden voornamelijk gereden met Koplopers en het nieuwe DD-AR materieel. In de zomer van 1994 wordt de laatste NoordOost-verbinding door het ICM overgenomen. Het materieel vervangt tussen Enschede en Hoofddorp het Materieel '54 en vrijwel alle getrokken treinen. Door de komst van het DD-IRM verdwijnt het ICM in 1995 grotendeels tussen Amsterdam en Vlissingen. Vrijgekomen stellen schuiven door naar de verbinding Den Haag - Venlo en enkele IC'90 treinen. Enkele jaren later worden de IC'90 spitstreinen volwaardige halfuursdiensten en wijzigt NS de dienst Zwolle - Eindhoven in Amsterdam (later Schiphol) - Eindhoven. Het ICM wordt in deze diensten geleidelijk vervangen door getrokken materieel. Het DD-IRM vervangt eind jaren '90 het ICM tussen Den Helder en Nijmegen. In 2001 gaat ICM tussen Nijmegen en Den Haag/Rotterdam rijden. Enkele jaren later wordt ook deze treindienst overgenomen door getrokken treinen en DD-IRM. Hiermee rijdt het materieel vrijwel alleen nog op de NoordOost-verbindingen en verschijnt het alleen incidenteel op andere trajecten.

Op 6 december 2014 rijden treinstellen 4061 en 4221 bij Helmond Brandevoort als intercity van Venlo naar Den Haag Centraal.Vanaf september 2010 rijden de treinstellen enkele omlopen op de verbinding Zwolle - Roosendaal. Vanaf april 2011 breidt de inzet van het intercitymaterieel zich uit naar enkele diensten tussen Den Haag en Venlo en tussen Utrecht en Leiden. Ook laat NS meer treinen op de IJssellijn met het ICM rijden. De treinstellen verdwijnen uit de intercitydienst tussen Rotterdam en Amersfoort/Deventer. Een half jaar later wordt het inzetgebied van de treinstellen nog verder verspreid en gaan ze ook een groot deel van de intercity's tussen Amersfoort en Enkhuizen rijden. Het materieel komt beschikbaar door een groeiende inzet van DD-IRM in de NoordOost-verbindingen.

Op 2 november 2014 rijden ICM-treinstellen 4042 en 4206 als intercity van Den Haag naar Enschede door Colmschate.Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2013 verdwijnen de treinstellen uit een groot deel van de intercitydiensten van en naar Groningen en Leeuwarden. De stellen rijden nog ongeveer de helft van de treinen tussen Leeuwarden en Rotterdam. Ook rijdt het Intercitymaterieel ongeveer de helft van de nieuwe intercity's van Groningen en Leeuwarden via de Hanzelijn naar Den Haag Centraal. Het materieel verdwijnt vrijwel geheel uit de intercitydienst tussen Rotterdam en Groningen. Wel rijden de stellen alle sprinters tussen Zwolle en Groningen. In de loop van 2013 wijzigt de inzet van het Intercitymaterieel op de genoemde verbindingen nog een aantal keer. Vrijgekomen treinstellen nemen een deel van de treinen tussen Den Haag en Venlo over. In verband met de beperkte capaciteit tijdens de verbouwing van Utrecht Centraal rijden de treinstellen van december 2014 tot december 2016 niet tussen Rotterdam/Den Haag en Enschede maar tussen Schiphol en Heerlen. Vanaf december 2015 rijdt het ICM ook de volledige intercitydienst tussen Den Haag en Venlo. Een jaar later vervangt NS de rechtstreekse verbinding tussen beide steden door een nieuwe intercity tussen Den Haag en Eindhoven via de HSL. Tussen Dordrecht en Breda pendelt ter compensatie een intercity, bestaande uit ICM. Tussen Eindhoven en Venlo rijdt voortaan een intercity vanuit Schiphol, bestaande uit DD-IRM.