Stoptreinmaterieel '90

Ter vervanging van het stoptreinmaterieel uit de jaren '60 ontwikkelt NS in de jaren '80 volledig nieuw stoptreinmaterieel. Diverse omstandigheden zorgen ervoor dat de proefserie van negen treinstellen Stoptreinmaterieel '90 pas in 1994 in dienst komt. Terwijl vervolgbestellingen uitblijven, raakt het SM'90 al snel gedateerd en laat NS alsnog nieuw stoptreinmaterieel ontwikkelen. In 2005 bestelt de vervoerder de eerste treinstellen van het type Sprinter Lighttrain. De negen stellen SM'90 gaan december dat jaar buiten dienst aangezien onderhoud en inzet van een dergelijke kleine serie relatief duur is. De stellen zijn begin 2007 gesloopt. Eén kop blijft bewaard.

Treinstellen 2107, 2106 en 2105 tijdens hun proefbedrijf tussen Leeuwarden en Zwolle, hier bij koppelproeven in Akkrum, 18 augustus 1994.Het reizigermaterieel van de Nederlandse Spoorwegen heeft doorgaans een levensduur van zo'n dertig jaar. Begin jaren '80 wordt dan ook begonnen met de ontwikkeling van nieuw stoptreinmaterieel ter vervanging van de oudste treinstellen Materieel '64. Enkele jaren later is het de bedoeling om enkele proefstellen te bouwen en vanaf 1995 met de seriebouw te beginnen. Door sterk toegenomen reizigersaantallen worden echter eerst het DD-AR materieel en de locomotieven van de serie 1700 ontwikkeld en besteld. Deze ontwerpen zijn gebaseerd op bestaand materieel en zo kunnen in korte tijd veel zitplaatsen worden gecreëerd. In 1990 bestelt NS alsnog een proefserie van negen treinstellen Stoptreinmaterieel '90. Een belangrijke reden voor de bestelling is dan al de behoefte aan praktijkervaring met onder andere de elektronica en draaistellen. Dit met het oog op de ontwikkeling van het nieuwe Dubbeldeks Interregiomaterieel. Ook het Dieselmaterieel '90 is van de treinstellen afgeleid. De planning voor de bouw eventuele vervolgseries SM'90 is dan al doorgeschoven naar het jaar 2000.

De negen treinstellen zijn tussen januari en november 1993 afgeleverd. Door gecompliceerde software duurt het enige tijd voordat ze in de reizigersdienst kunnen worden ingezet. Later gaan de stellen diverse periodes aan de kant en worden proefritten zonder reizigers gereden. Ondertussen geeft NS deze periode de voorkeur aan meer dubbeldeksmaterieel en renoveert al het Materieel '64.

In het materieel is veel software toegepast. Hierdoor is de bediening van de stellen grotendeels automatisch. Omdat het de bedoeling is het materieel ook gecombineerd met het Materieel '64 te laten rijden, is de electronica zeer complex. Bij wijze van proef zijn stoelen in de 2105-2109 in de tweede klasse in een 2+3 opstelling geplaatst. Dit is mogelijk door een knik in de zijwand waardoor de stellen 35 centimeter breder zijn dan het andere reizigersmaterieel. De vijf genoemde stellen hebben zo twintig stoelen meer dan de andere vier stellen. Alle negen stellen krijgen aan beide zijden een rolstoellift. Later is het interieur van de 2105-2109 omgebouwd naar de reguliere 2+2 opstelling. 

Over het exterieur is al voor het gereedkomen van de eerste bakken veel te doen. Door verschillende ontwikkelingen is van de design-ideeën voor het exterieur weinig terechtgekomen. Aanvankelijk wordt gedacht aan doorlopend glas over de bakwanden en een gestroomlijnde kop. Uiteindelijk krijgen de stellen conventionele ramen en is de kop vlak en hoekig uitgevoerd. Voor het gelijksoortige Dieselmaterieel '90 is wel een gestroomde kop ontworpen.

Het Stoptreinmaterieel '90 brengt veel tijd door bij de Lijnwerkplaats in Zwolle. Na aflevering worden de stellen in de werkplaats voorzien van de laatste apparatuur. Op 17 augustus 1993 staan naast loc 6425 onder andere treinstellen 2102 en 2106.Nog voor het eerste treinstel in dienst komt, heeft NS al besloten dat het materieel voornamelijk als prototype voor innovatieve systemen voor het toekomstige Interregio Materieel gebruikt gaat worden. Diverse toepassingen zijn ook gebruikt bij de ontwikkeling van het Dieselmaterieel '90. Ondertussen besluit de vervoerder verder te investeren in nieuw dubbeldeksmaterieel. Ook dit materieel zorgt niet tot de voorziene vervanging van het Materieel '64. Door technologsiche ontwikkelingen zijn de negen Railhoppers al snel gedateerd en bestelt NS geen vervolgserie. Met het oog op de naderende revisietermijn, wordt besloten de gehele serie in 2005 buiten dienst te stellen. In januari en februari 2007 zijn alle treinstellen gesloopt. Eén van de koppen van de 2106 blijft bewaard en is opgeslagen in het depot van het Spoorwegmuseum in Blerick. In 2016 verhuist de kop naar het OV-museum Transit Oost in Winterswijk. De volgende poging om het stoptreinmaterieel uit de jaren '60 en '70 te vervangen door nieuw materieel volgt pas in 2008 in de vorm van het nieuwe Sprinter Lighttrain-materieel. Ook na de levering van het laatste stel uit deze serie zijn er nog altijd Plan V-treinstellen in dienst bij NS.

INZET

Het is de bedoeling het nieuwe materieel vanuit het onderhoudsbedrijf Zwolle in te zetten op de trajecten Zwolle - Groningen en Zwolle - Emmen. Tijdens het proefbedrijf, dat in januari 1994 alleen tussen Zwolle en Emmen start, komen veel kinderziektes naar boven. De stellen worden dan ook na ruim drie maanden uit de reizigersdienst teruggetrokken. Vervolgens start ussen Zwolle en Leeuwarden een uitgebreid proefbedrijf zonder reizigers. In de winterdienst 1994/1995 keert het SM'90 voorzichtig terug in de stoptreindienst tussen Zwolle en Emmen. De sneltreinen worden vooralsnog met Materieel '64 gereden. Met het ingaan van de zomerdienst 1995 gaat NS er van uit dat de stellen de stoptreinen tussen Zwolle en Emmen blijven rijden en is de dienstregeling van de stoptreinen aanzienlijk versneld. Om dit ook aan het publiek duidelijk te maken krijgen alle negen Railhoppers voorafgaand aan de nieuwe dienstregeling de tekst 'De (reis)tijden veranderen' op de zijwanden. Per 3 december 2001 verhuizen de stellen van de stop- naar de sneltreindiensten. Hierdoor zijn minder stellen nodig. 

Oktober 1997, augustus 2001 en begin 2003 gaat de complete serie opnieuw voor korte tijd aan de kant vanwege technische mankementen. In hun korte loopbaan zet NS de stellen op geen enkel ander traject in de reizigersdienst in. In december 2005 zijn de Railhoppers op hun stamlijn definitief vervangen door de nieuwste stellen Materieel '64. Deze stellen zijn speciaal aangepast om de rijtijden op de verbinding te kunnen halen. Om deze versnelling te promoten, zijn ook deze stellen van speciale stickers voorzien. De inzet van het veertig jaar eerder ontwikkelde materieel wordt aangekondigd met de tekst: 'Vanaf nu is alles anders! Nieuwe dienstregeling Zwolle - Emmen'.