Plan C en Plan D

Voor het rijden van D-treinen bestelt NS zeventig rijtuigen van het type Plan D. De bestelling bestaat uit twintig rijtuigen met zowel eerste als tweede klasse, veertig rijtuigen met alleen derde klasse en tien bagagerijtuigen met restauratie-afdeling. De rijtuigen zijn qua uiterlijk en contstructie vrijwel gelijk aan de vooroorlogse bolkoprijtuigen. De rijtuigen zijn echter in de nieuwe turkooize kleurstelling geschilderd. Vanbinnen is voor het eerst TL-verlichting toegepast. De RD-rijtuigen krijgen bovendien ruimte voor een telefooncel voor de te ontwikkelen draadloze treintelefoon. De telefoon komt er echter nooit. De reizigersafdelingen van de AB- en C-rijtuigen zijn ondergebracht in coupés. Hierbij is zowel in de AB- als in de C-rijtuigen één coupé minder toegepast als in de vooroorlogse rijtuigen. Hiermee zijn de nieuwe rijtuigen comfortabeler dan hun voorgangers.

Op 24 mei 2014 maakt de vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum een rondrit door Twente. Het eerste rijtuig achter E-loc 1202 is het Plan D-rijtuig van het museum. De trein nadert hier Mariënberg waar DE-loc 6418 de tractie naar Almelo zal overnemen.Na de Tweede Wereldoorlog is het materieelpark van NS flink uitgedund. Eén van de maatregelen om snel weer reizigers en goederen te kunnen vervoeren, is het bestellen van nieuw materieel op basis van oude ontwerpen. Het nieuwe materieel is hierbij waar mogelijk in verschillende opzichten moderner uitgevoerd dan de vooroorlogse variant.

Voor het rijden van D-treinen bestelt NS in 1950 zeventig rijtuigen van het type Plan D. Datzelfde jaar levert Werkspoor de tien AB rijtuigen 7701-7710 en een jaar later de veertig derde klasse rijtuigen 7801-7840. Beijnes bouwt in 1951 de AB 7711-7720 en de RD 7651-7660. In 1956 worden de derde klasse rijtuigen gepromoveerd tot tweede klasse rijtuigen. Aansluitend op de zeventig rijtuigen bestelt NS tien postrijtuigen van het type Plan C. De postrijtuigen P 7911-7920 komen in 1952 in dienst. Tussen 1964 en 1966 zijn twaalf willekeurige AB-rijtuigen omgebouwd tot eerste klasse rijtuig. De overige acht rijtuigen worden tweede klasse rijtuig. De verbouwde rijtuigen zijn ondergebracht in de aansluitende nummerreeksen A 7701-7712 en 7851-7858.

Voormalig postrijtuig 7918 doet van 1980 tot 2008 dienst als meetrijtuig. Op 8 september 2012 staat het rijtuig in afwachting van sloop in Amersfoort.In 1973 en 1974 zijn acht RD-rijtuigen omgebouwd tot stuurstandrijtuig voor de nieuwe trek-duwtreinen voor de Beneluxdienst. De rijtuigen zijn in de Tilburgse werkplaats voorzien van een opvallende verhoogd aangebrachte cabine. De restauratie- en bagageafdelingen blijven gehandhaafd.

In 1974 gaan vrijwel alle tweede klasse rijtuigen terzijde. De laatste twee exemplaren gaan in 1976 buiten dienst. NS zet de resterende Plan C- en D-rijtuigen, met uitzondering van de omgebouwde RD-rijtuigen, met het ingaan van de winterdienst 1978/1979 niet langer in. De stuurstandrijtuigen rijden tot medio 1987 in de Beneluxdienst. Eén rijtuig is hierna omgebouwd tot meetrijtuig en doet tot 1994 dienst bij de proefritten van de locomotieven uit de serie 6400. Eerder is postrijtuig 7918 al omgebouwd tot meetrijtuig. Het rijtuig doet als zodanig van 1980 tot 2008 dienst. 

INZET

De rijtuigen worden niet direct ingezet in de D-treinen waarvoor ze bestemd zijn. Ze rijden in eerste instantie voornamelijk in combinatie met de gelijktijdig in dienst gestelde locomotieven uit de series 1100, 1200 en 1300 in de sneltreinen tussen West-Nederland en Groningen/Leeuwarden en tussen Amsterdam en Maastricht/Heerlen. Ook rijden de rijtuigen via de Oude Lijn tussen Amsterdam en Eindhoven. Wanneer in de loop van de jaren '50 de Plan E-rijtuigen instromen, verschuiven de Plan D-rijtuigen naar de internationale treindiensten naar onder andere Parijs, Wenen, München en Hamburg. 

Eind jaren '60 verdwijnen de passagiersrijtuigen langzaam uit de internationale treindiensten. De diensten worden voornamelijk overgenomen door gehuurd Duits materieel. Vanaf 1974 zijn enkele Plan D-rijtuigen, nu als stuurstandrijtuigen voor de Beneluxdienst, weer buiten Nederland te zien. De rijtuigen rijden vanaf dat jaar tot 1987 in de intercitydienst tussen Amsterdam en Brussel.

MUSEUMRIJTUIGEN

Plan D rijtuig 7705 van de VSM staat op 29 mei 2012 in de originele kleurstelling samen met dieselloc 2207 op het emplacement van Beekbergen.Van de Plan D-rijtuigen blijven alle types, inclusief een Plan C postrijtuig, bewaard. AB 7704 gaat al in 1978 naar de Stoom Stichting Nederland. Omdat later rijtuigen zonder centrale deurvergrendeling niet zijn toegelaten op de vrije baan, komt het rijtuig na enige omzwervingen terecht bij de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij. Ook AB 7705 en C 7838 zijn eigendom van de VSM. Ook het voormalige stuurstandrijtuig RD 7658, tot 1994 gebruikt als meetrijtuig, is eigendom van de VSM. De Plan D rijtuigen zijn niet inzetbaar.

Het postrijtuig is na de vernieuwing van het Spoorwegmuseum in het voorjaar van 2016 buiten neergezet. Utrecht, 16 juli 2016.Rijtuigen RD 7659 en AB 7709 zijn eigendom van het Nederlands Spoorwegmuseum. Laatstgenoemd rijtuig is teruggebracht in de originele kleurstelling en inzetbaar. Het museum beschikt bovendien over postrijtuig P 7920. Het rijtuig is in de blauwe kleurstelling bewaard gebleven en maakt van 2005 tot 2016 als interactieve attractie deel uit van de vaste opstelling in 'Wereld 4' van het museum.