Dubbeldeks Aggloregiomaterieel

De invoering van de OV-jaarkaart voor studenten en personeel van Defensie zorgt begin jaren '90 voor sterk stijgende reizigersaantallen. Om deze groei op korte termijn op te vangen, is op basis van het bestaande Dubbeldeksmaterieel het nieuwe Dubbeldeks Aggloregiomaterieel ontwikkeld. In de plannen is tevens een motorrijtuig met reizigersafdeling meegenomen. Omdat de ontwikkeling hiervan langere tijd in beslag neemt, besluit NS in eerste instantie locomotieven in te zetten. De eerste motorrijtuigen volgen in 1996. Omdat slechts 50 motorrijtuigen zijn gebouwd, blijft een deel van de rijtuigen in combinatie met locomotieven rijden. In 2010 start de grondige modernisering van het grootste deel van de rijtuigen, die hierbij worden omgebouwd tot intercitymaterieel. In maart 2012 neemt NS de eerste gemoderniseerde treinstammen in gebruik.

Op 7 juni 2015 staat DDZ-treinstam gereed om als sprinter van Zwolle naar Utrecht Centraal uit Amersfoort te vertrekken.
Huidig materieelbestand DD-AR en DDZ (treinstammen):
DD-AR: 7310, 7314, 7315, 7317, 7334-7339, 7342-7344, 7373-7377
DDZ: 7501-7507, 7510, 7511, 7513-7515, 7518, 7519, 7521-7524, 7526-7530, 7532-7534, 7536, 7538, 7540-7544, 7548, 7608, 7609, 7612, 7616, 7617, 7620, 7625, 7631, 7635, 7637, 7645-7647 7649, 7650
terzijde: diverse rijtuigen

Het grootste deel van de tot intercitymaterieel omgebouwde dubbeldeksstammen rijdt gewoon in sprinterdiensten. Zo rijdt treinstam 7528 op 7 juli 2013 als sprinter van Utrecht Overvecht naar Zwolle over de Hanzeboog. Eind 1989 bestelt NS op basis van de bestaande dubbeldeksrijtuigen de serie DDM-2 rijtuigen bij Talbot. De eerste exemplaren komen in september 1992 in Nederland aan. De serie bestaat uit 33 stuurstandrijtuigen, 50 tweede klasse rijtuigen en 33 rijtuigen met zowel eerste als tweede klasse. In 1991 bestelt NS de vervolgserie DDM-3. Deze serie bestaat uit 46 stuurstandrijtuigen, 52 tweede klasse rijtuigen en 44 rijtuigen met eerste en tweede klasse. NS formeert de rijtuigen tot 79 vaste treinstammen met drie en vier rijtuigen. De treinstamnummers zijn door middel van metalen borden aan de buitenzijde en via een verstelbare nummeraanduiding aan de binnenzijde aangebracht. De stammen met drie rijtuigen zijn ondergebracht in de serie 7300 en de stammen met vier rijtuigen in de serie 7400. Het nummer van het stuurstandrijtuig is hierbij leidend. Zo is het onmogelijk dat gelijktijdig treinstammen met bijvoorbeeld de nummers 7301 en 7401 rondrijden. Voor de tractie van de rijtuigen is op basis van de locomotieven van de serie 1600 de nieuwe serie 1700 ontworpen. De eerste van de 81 locomotieven komen in 1992 gelijktijdig met de eerste treinstammen in dienst.

Op 29 augustus 2015 laat de gereactiveerde treinstam 7336 geduwd door E-loc 1732 als sprinter van Nijmegen naar Deurne de Maasbrug bij Ravenstein achter zich.Eind 1996 levert Talbot de eerste van de totaal 50 motorrijtuigen af. Na de nodige proefritten vervangt NS eind jaren '90 de locomotieven in de driewagenstammen door de motorrijtuigen. De treinstammen krijgen nummers in de serie 7800. De vierwagenstammen blijven in combinatie met de locs rijden. Ter besparing van locomotieven zijn in 2001 zes treinstammen samengevoegd tot drie zeswagenstammen. De drie vrijgekomen stuurstandrijtuigen verhuizen begin 2002 naar treinstammen met IC-rijtuigen. Zo worden nog eens drie locomotieven uit de serie 1700 bespaard. Beide opvallende samenstellingen zijn na enkele jaren ongedaan gemaakt.

NID 7515 staat op 4 augustus 2013 in Zwolle gereed om als sprinter naar Utrecht te vertrekken.

Met op de achtergrond de Haarlemse Sint-Bavokerk rijdt treinstam 7875 op 7 april 2012 met de motorwagen voorop als Sprinter van Zandvoort naar Amsterdam Centraal.

Treinstam 7877 rijdt op 6 mei 2010 als intercity van Almere Centrum naar Utrecht Centraal door Bussum. DDZ-treinstam 7541 rijdt op 12 januari 2014 als sprinter van Zwolle naar Utrecht Centraal Amersfoort Vathorst binnen.

MODERNISERING VAN DD-AR NAAR DDZ

Op 31 augustus 2016 rijdt DDZ-zeswagenstam 7646 als intercity van Zwolle naar Roosendaal langs de IJsselcentrale bij Harculo. Het karakteristieke bouwwerk wordt in 2018 gesloopt, de schoorstenen verdwijnen al in maart 2017.In 2009 verwerft NedTrain in Haarlem de opdracht om 240 dubbeldeksrijtuigen grondig te moderniseren. Het DD-AR materieel wordt hierbij getransformeerd tot intercitymaterieel. De treinstammen krijgen in eerste instantie de naam DDZ, wat staat voor Dubbeldekker Zones. De naam geeft aan dat bij het ontwerp verschillende zones zijn gecreëerd: op de benedenverdieping is de zone voor ontmoeten & gezelligheid ontwikkeld en de bovenverdieping is bestemd voor de zone werken & rust. Het interieur is geheel vernieuwd. Een groot deel van de nieuwe stoelen staat in coachopstelling. Op de benedenverdieping zijn bovendien enkele banken langs de zijwanden geplaatst. Ook de kleurstelling van het interieur is geheel aangepast. De rijtuigen zijn voorzien van airconditioning, internet en informatieschermen. De gemoderniseerde rijtuigen krijgen de intercitykleurstelling waarbij ook het dak blauw is geschilderd. Dit blauw loopt door langs de frontruiten. Bij de cabines verdwijnen de zijruiten. Alle stammen hebben een motorrijtuig, waardoor de inzet in combinatie met de locomotieven uit de serie 1700 niet langer nodig is. In maart 2012 presenteert NS de eerste gemoderniseerde treinstam als de 'Nieuwe Intercity Dubbeldekker' aan het publiek. De naam NID maakt hierna al snel weer plaats voor DDZ. Omdat de vierwagenstammen, in tegenstelling tot de zeswagenstammen, over de rijeigenschappen van sprintermaterieel beschikken, zet NS deze stammen vanwege een tekort aan sprintermaterieel vrijwel alleen in sprinterdiensten in.

Undesirables

Het interieur van het DDZ-materieel kent opvallende details. Zo kiest NS niet enkel voor een neutraal interieurontwerp maar ook voor enigzins ontregelende kunst. Voor de bronzen deurgrepen van de compartimenten zijn acht 'verbannen en verboden voorwerpen' gebruikt die worden geassocieerd met onveiligheid, vandalisme en overlast in de trein:

De asbak De telefoon het toetsenbord Bubbelkouwgom De wapenstok De noodknop De spuitbus De geluidsspeaker

Om voldoende rijtuigen op de baan te krijgen, worden zelfs schadebakken van het DD-AR-materieel in Haarlem hersteld. Rijtuig 280 7508 raakt in februari 2013 bij een brand beschadigd en is tijdens de open dag van de Haarlemse werkplaats op 20 september 2014 te zien in de Schadeherstel-hal.De verbouwing van het dubbeldeksmaterieel naar intercitymaterieel zorgt ervoor dat de gele treinstammen voor de sprinterdiensten in de loop van 2012 en 2013 van het spoorwegnet verdwijnen. Naast de treinstammen die voor de modernisering uit dienst gaan, stelt NS eind 2012 ook andere treinstammen terzijde. Eind mei 2013 gaan de laatste treinstammen die gecombineerd rijden met locomotieven buiten dienst. Een deel van de tussenrijtuigen wordt gebruikt voor de formatie van de DDZ-zeswagenstammen. Twee maanden later gaat de 7866 als laatste ongemoderniseerde treinstam uit dienst. Eind december 2013 komt de 7625 als eerste zeswagenstam in de reizigersdienst. Doordat hierbij diverse problemen aan het licht komen, zijn andere treinstammen niet direct verlengd. De gemoderniseerde rijtuigen worden ondertussen opgeslagen in de Amsterdamse Westhaven. In de zomer van 2014 neemt NS alsnog de meeste zegwagenstammen in gebruik. Omdat deze stammen vanwege hun rijeigenschappen niet geschikt zijn voor sprinterdiensten, waar ondertussen een materieeltekort is ontstaan, worden niet alle treinstammen geformeerd.

Op 7 maart 2015 staat de gereactiveerde treinstam 7377 met E-loc 1736 in Zwolle gereed als sprinter naar Utrecht Centraal. Onder de ramen van de bovenverdieping van het stuurstandrijtuig is de zwarte streep te zien die de nieuwe eerste klasse-afdeling aanduidt.Ondertussen maakt NS eind 2013 bekend met de resterende rijtuigen en locomotieven uit de serie 1700 weer 18 driewagenstammen voor de sprinterdienst te gaan formeren. In het voorjaar van 2014 zijn de eerste rijtuigen opgeknapt. Omdat te weinig rijtuigen met een eerste klasse afdeling beschikbaar zijn, zijn diverse bovenverdiepingen van stuurstandrijtuigen van een provisorische eerste klasse afdeling voorzien. De rijtuigen krijgen een nieuwe blauwe bekleding op de banken en aan de buitenzijde een donkerblauwe streep onder de ramen. Begin december 2014 komt de 7339 als eerste treinstam opnieuw in dienst. De 7336 is begin april 2015 de achttiende en laatste stam. Doordat alleen de meest noodzakelijke onderdelen zijn aangepakt, staan de vaalgele sprinterstammen in schril contrast met de gemoderniseerde DDZ-stammen. Ook het interieur van sommige bakken is in desolate staat.

E-loc 1712 rijdt op 13 juli 2006 met dubbeldeksstam 7407 bij Epse van Zwolle naar Zutphen.

De allereerste DD-AR-stam 7401 is op 26 september 2009 geduwd door e-loc 1724 bij Olst als ledig materieel onderweg van Zwolle richting Deventer.

DD-AR stam 7865 is op 25 maart 2012 bij Voorhout onderweg als Sprinter van Den Haag Centraal naar Haarlem.

Op 22 juni 2013 rijdt treinstam 7867 als sprinter van Nijmegen naar Zutphen het Arnhemse station binnen. De stam is één van de laatste actieve stoptreinstammen.

INZET

DD-AR treinstam 7865 rijdt op 6 juli 2013 als één van de laatste onverbouwde dubbeldeksstammen als sprinter uit Haarlem Zandvoort binnen.NS zet de eerste negen treinstammen vanaf mei 1992 in op de verbindingen van Amsterdam naar Enkhuizen, Den Helder en Lelystad. Een jaar later rijdt het nieuwe materieel ook in de nieuwe intercitydienst tussen Den Helder en Nijmegen. Ook verschijnen de treinstammen in 1993 op de verbindingen Den Haag - Venlo, Den Haag - Hoorn en Amsterdam - Breda. Een jaar later zet NS het DD-AR materieel ook in de stoptreindiensten van Utrecht naar Zwolle, Tiel en Eindhoven in. In de zomer van 1995 verdwijnt het relatief oncomfortabele materieel uit de langeafstandsverbinding tussen Den Helder en Nijmegen. Niet veel later verdwijnt het materieel ook tussen Den Haag en Venlo. Vrijkomende treinstammen gaan tussen Amsterdam en Amersfoort en op het groeiend aantal verbindingen op de Flevolijn rijden. In juli 1997 start tussen Hoorn en Lelystad het proefbedrijf van de treinstammen met de nieuwe motorrijtuigen. Later verschijnen de motorrijtuigen ook in de andere diensten van het DD-AR materieel en wordt bij de materieelverdeling nog amper onderscheid gemaakt.

DDZ-treinstam 7530 rijdt op 8 december 2012 vanuit Den Haag Centraal het Amsterdamse Centraal Station binnen.De treinstammen met IC-rijtuigen rijden in 2002 tussen Utrecht en Eindhoven. Deze stammen verhuizen al snel naar de IJssellijn en de stoptreindienst tussen Utrecht en Geldermalsen. Eind 2003 eindigt de inzet van de stuurstandrijtuigen in combinatie met de Intercityrijtuigen. Enkele jaren later gaat het DD-AR materieel opnieuw tussen Den Haag en Hoorn rijden. Ook gaan de treinstammen in de stoptreindienst van Amsterdam via Haarlem naar Uitgeest rijden. De eerste officiële sprinterverbinding wordt hiermee op de vertrekstaten en treinaanwijzers weer een ouderwetse stoptreinverbinding. Het DD-AR materieel verschijnt ook in de stoptreindienst van Utrecht via Hilversum naar Leiden. Deze dienst is op dat moment grotendeels gekoppeld aan de stoptreindienst tussen Leiden en Dordrecht.

Op 10 juli 2015 zijn treinstammen 7373+1766 en 7314+1762 bij Olst onderweg van Roosendaal naar Zwolle.Voorafgaand aan de inzet van het gemoderniseerde dubbeldeksmaterieel, neemt het DD-AR materieel in december 2011 de intercitydienst tussen Amsterdam Centraal en Den Haag Centraal over. Op 12 maart 2012 zet NS de eerste twee DDZ-treinstammen op het baanvak in. In de loop van het jaar vervangen de gemoderniseerde treinstammen het niet-gemodernisseerde materieel op het baanvak. De DDZ-treinstammen verschijnen later dat jaar geleidelijk in de intercitydienst tussen Amsterdam en Dordrecht.

Treinstam 7811 vertrekt op 30 augustus 2008 met het motorrijtuig voorop vanuit Zandvoort aan Zee naar Amsterdam Centraal.Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2013 is het aantal niet-gemoderniseerde treinstammen flink ingekrompen. Resterende treinstammen rijden een aantal sprinters tussen Nijmegen en Deurne. Daarnaast rijden ze vrijwel alle treinen op de verbindingen Haarlem - Hoorn, Utrecht - Zwolle en Amsterdam - Zandvoort. De treinstammen met locomotieven rijden planmatig alleen nog tussen Haarlem en Hoorn en tussen Utrecht en Zwolle. In februari 2013 vervangen DDZ-treinstammen de treinstammen met locomotief tussen Haarlem en Hoorn. Deze schuiven door naar de sprinterdiensten tussen Amsterdam en Uitgeest en tussen Amsterdam en Zandvoort. De nieuwe intercitystammen verschijnen tegelijkertijd ook in een toenemend aantal sprinterdiensten tussen Utrecht en Zwolle. Vanaf juni 2013 rijden alle sprinters tussen Utrecht en Zwolle met DDZ-treinstammen. De stammen vervangen tegelijkertijd het DD-AR materieel tussen Nijmegen en Deurne. Het DDZ-materieel verschijnt die zomer bovendien in de extra stoptreindienst tussen Haarlem en Zandvoort. De laatste DD-AR treinstammen rijden tot 31 juli 2013 de spitstreinen tussen Amsterdam en Enkhuizen en enkele invaldiensten.

In het najaar van 2013 rijdt het DDZ-materieel enkele treinen tussen Enkhuizen, Amersfoort en Deventer. Vanaf eind 2013 zet NS tussen Den Haag en Venlo een toenemend aantal stammen in. In augustus 2014 volgen ook een aantal treinen op de verbinding Zwolle - Roosendaal en de intercitydienst van Utrecht naar Den Haag en Leiden.

Vanaf december 2015 rijden de vierwagenstammen ook de sprinters tussen Utrecht en Baarn, zo is op 13 maart 2016 treinstam 7528 op de lokaallijn bij Soestdijk onderweg naar Baarn.De gereactiveerde DD-AR-stammen rijden vanaf december 2014 voornamelijk sprinterdiensten van Amsterdam naar Zandvoort en Uitgeest. Ook verschijnen de stammen tussen Nijmegen, 's-Hertogenbosch en Deurne. In februari 2015 ruilen de Noord-Hollandse DD-AR stammen met de DDZ-stammen uit de sprinterdienst tussen Utrecht en Zwolle. Twee maanden later rijdt het DDZ-materieel officieel alle treinen tussen Zwolle en Roosendaal. NS zet het materieel bovendien in de spitstreinen tussen Amsterdam en Enkhuizen in. In oktober 2015 keren enkele DDZ-stammen terug tussen Utrecht en Zwolle. Vrijgekomen DD-AR-stammen gaan tussen Amsterdam en Zandvoort rijden. Bovendien rijden de stammen vrijwel alle sprinters tussen Nijmegen en Deurne. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2016 twee maanden later, verhuizen de DD-AR-stammen naar de sprinterdiensten Apeldoorn - Enschede en Zutphen - Nijmegen. De sprinterdiensten Tilburg Universiteit - Eindhoven en Utrecht - Baarn worden voortaan met DDZ-stammen gereden. De stammen komen onder andere vrij door het schrappen van de intercitydienst tussen Haarlem en Hoorn. Ook verdwijnen de laatste stammen bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2016 tussen Den Haag en Venlo. Vanaf april 2016 rijden de DDZ-stammen ook een deel van de sprinterdiensten tussen Zutphen en Nijmegen. Vrijkomende DD-AR-stammen gaan tussen Nijmegen en Deurne rijden. Hoewel dubbeldeksmaterieel op deze relatief rustige verbindingen verre van noodzakelijk is, verschijnen de gele treinstammen na de zomer ook tussen Arnhem en Ede-Wageningen en tussen Nijmegen en Wijchen.

Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2017 is het DD-AR alleen nog tussen Apeldoorn en Enschede en tussen Utrecht en Baarn te zien. Hier vervangen ze de DDZ-treinstammen. Ook rijdt een aantal DD-AR treinstammen in afwachting van de instroom van de nieuwe FLIRT3-treinstellen nog twee weken tussen Arnhem, Nijmegen, 's-Hertogenbosch en Deurne. De overige stammen staan op reserve. De DDZ-vierwagenstammen rijden vanaf het ingaan van de nieuwe dienstregeling naast de sprinters tussen Utrecht en Zwolle de sprinterdiensten tussen Tilburg Universiteit en Weert, tussen 's-Hertogenbosch en Dordrecht en tussen Utrecht en Almere. De zeswagenstammen uit de intercitydiensten Utrecht - Den Haag en Utrecht - Leiden rijden voortaan het grootste deel van de intercity's tussen Amsterdam en Enkhuizen.

Op 10 juli 2015 zijn treinstammen 7373+1766 en 7314+1762 bij De Steeg onderweg van Roosendaal naar Zwolle. Op 24 april 2015 is DDZ-treinstam 7616 bij Arnhem Velperpoort onderweg van Zwolle naar Roosendaal. Op 5 mei 2015 rijdt treinstam 7620 bij Diepenveen als intercity van Zwolle naar Roosendaal. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2016 verschijnen de gereactiveerde dubbeldeksstammen planmatig op de sprinterlijnen in Oost-Nederland. Op 13 december 2015, de eerste dag van de nieuwe treindienst vertrekt treinstam 7373, geduwd door E-loc 1764 als sprinter van Almelo naar Apeldoorn uit Wierden.