Spoorlijn Maastricht - Hasselt

In 1853 verleent de Belgische regering aan de Aken-Maastrichtse Spoorweg-Maatschappij de concessie voor de aanleg van een spoorlijn tussen Hasselt en Maastricht. De AM neemt de verbinding in oktober 1856 in gebruik. Tegelijkertijd neemt de spoorwegmaatschappij de exploitatie van de spoorlijn Hasselt - Landen over van de Belgische staatsspoorwegen, de État. Omdat beide spoorlijnen in Hasselt in een kopstation eindigen, legt de AM in 1856 een verbinding tussen beide lijnen aan. In Maastricht eindigen beide lijnen van de AM eveneens in een kopstation. Hier kiest de AM ervoor alle treinen te laten kopmaken. Omdat de spoorlijn naar Hasselt dicht langs de binnenstad loopt, krijgt Maastricht hier een tweede station: Maastricht Boschpoort. 

In 1864 gaan verschillende particuliere Belgische spoorwegmaatschappijen samenwerken onder de naam Chemins de fer Grand Central Belge. De GCB neemt in 1867 ook de exploitatie op de spoorlijn Landen - Maastricht - Aachen over en krijgt hiermee een korte rechtstreekse treinverbinding tussen Antwerpen en Aachen. De spoorwegmaatschappij legt in de daaropvolgende jaren echter de IJzeren Rijn aan en geeft na afspraken met de État voor het internationale spoorvervoer de voorkeur aan de nieuwe verbinding via Weert en Roermond. Bovendien hoeven doorgaande goederentreinen via de nieuwe verbinding niet langer kop te maken in Maastricht.

Op de eerste dag van de Tweede Wereldoorlog blaast het Nederlandse leger de spoorbrug over de Maas op. De Duitsers herstellen de brug echter binnen vijf maanden. In september 1944 vernielen de Duitsers de brug zelf. Vier maanden later is een noodbrug gereed en wordt het treinverkeer over de verbinding hersteld. In april 1954 wordt het reizigersvervoer tussen Hasselt en Maastricht beëindigd. Het perron in Maastricht maakt plaats voor een nieuw busstation. De noodbrug over de Maas is drie jaar later vervangen door een nieuwe spoorbrug. Het goederenvervoer tussen Maastricht en Lanaken en de bediening van het goederenstation Boschpoort zijn in 1990 gestaakt. De NMBS sluit de verbinding tussen Lanaken en de aansluiting op de lijn Hasselt - Luik twee jaar later.

Al voor de eeuwwisseling ontstaan plannen voor de reactivering van de verbinding. Er zijn zowel plannen voor een tramverbinding tussen Hasselt en Maastricht als het hervatten van het goederenvervoer. Uiteindelijk wordt in 2008 begonnen met het opknappen van het traject tussen Maastricht en Lanaken. Naast het weghalen van beplanting op en langs het tracé zijn diverse viaducten en de Maasbrug bij Maastricht gerenoveerd. De brug over de Zuid-Willemsvaart is compleet vernieuwd. In 2009 is het Nederlandse deel van het traject gereed, het Belgische deel volgt een jaar later. Direct aan de Belgische zijde van de grens is de Albert Terminal aangelegd. In juni 2011 rijdt voor het eerst in ruim twintig jaar weer een goederentrein tussen Maastricht en Lanaken. Hierna is de spoorlijn echter niet meer gebruikt, maar worden de Belgische plannen voor de ombouw tot geëlektrificeerde sneltramlijn steeds concreter. Begin 2014 valt min of meer het definitieve besluit voor de aanleg van een sneltramverbinding tussen Hasselt en Maastricht. Terwijl de verbinding tussen Hasselt en Bilzen naast de bestaande spoorlijn komt te liggen, wordt tussen Bilzen en Maastricht grotendeels gebruik van het tracé van de voormalige AM-lijn. Door verschillende inzichten, onder andere over het verloop van het tracé in Maastricht, gaan de ontwerpers in 2016 voor een geheel nieuw plan terug naar de tekentafel. In september dat jaar stopt de Belgische infrabeheerder Infrabel bovendien met het onderhoud van de spoorlijn.

DIENSTREGELING

De AM laat na de opening van de nieuwe spoorlijn dagelijks vijf rechtstreekse treinen tussen Aachen en Landen rijden. Ook rijden enkele treinen tussen Landen en Maastricht en tussen Aachen en Maastricht. Het grootste deel van de treinen stopt in het Hasseltse kopstation. Een enkele trein rijdt via het station Hasselt Halte aan de verbindingsbaan. Door de concurrentie op het Belgische spoorwegnet wordt de lijn niet direct een groot succes. Na de overname door de GCB neemt het treinverkeer op de verbinding enigzins toe. De aanleg van de IJzeren Rijn zorgt er echter voor dat het meeste goederenvervoer tussen de Antwerpse haven en het Duitse achterland via Weert en Roermond wordt afgehandeld. Na de Eerste Wereldoorlog kijgt België via de Montzenlijn een rechtstreekse verbinding met Duitsland over het eigen grondgebied en neemt het belang van de lijn nog verder af. In de jaren '30 rijden dagelijks nog zo'n drie treinen tussen Hasselt en Aachen via Maastricht. Vanaf het eind van de Tweede Wereldoorlog tot het beëindigen van het reizigersvervoer rijden dagelijks slechts twee reizigerstreinen tussen Maastricht en Hasselt.