De Oude Lijn, Amsterdam - Rotterdam

Op 20 september 1839 opent de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij tussen Amsterdam en Haarlem de eerste spoorlijn in Nederland. De spoorwegmaatschappij verlengt de spoorlijn in de loop der jaren naar Leiden, Den Haag en Rotterdam. In 1866 bouwt de HSM de Oude Lijn om van breedspoor naar normaalspoor. Ruim tien jaar later is de verbinding door de bouw van nieuwe gezamenlijke stations zowel in Amsterdam als in Rotterdam aangesloten op het net van de Staatsspoorwegen. Tussen 1924 en 1927 is de gehele Oude Lijn geëlektrificeerd. Na de opening van de Schiphollijn in 1986 begint de gefaseerde verdubbeling van de sporen tussen Leiden en Dordrecht. Ondertussen neemt NS in 2009 met de HSL-Zuid een geheel nieuwe verbinding tussen Amsterdam en Rotterdam in gebruik.

Precies 175 jaar na de opening van de spoorlijn Amsterdam - Haarlem pendelt NS met museummaterieel tussen beide steden. Terwijl links DDZ-treinstam 7530 naar Amsterdam vertrekt, staat rechts E-loc 1202 met een aantal museumrijtuigen en E-loc 1312 gereed voor vertrek naar de hoofdstad. Haarlem, 20 september 2014.Voor de opening van de eerste spoorlijn in Nederland bouwt de HIJSM in Amsterdam en Haarlem eenvoudige tijdelijke stationsgebouwtjes. In 1842 wordt de spoorlijn in Amsterdam verlengd naar het tijdelijke station Willemspoort. Haarlem krijgt datzelfde jaar een min of meer definitief stationsgebouw aan de dat jaar verlengde lijn naar Leiden. In mei 1843 is de spoorlijn verlengd tot Voorschoten. Een half jaar later wordt de lijn verlengd naar Den Haag en opent de HIJSM in Amsterdam het definitieve station Willemspoort. In juni 1847 neemt de spoorwegmaatschappij de verbinding tussen Den Haag en Rotterdam in gebruik. De gehele spoorlijn heeft een spoorwijdte van 1945mm. In de loop der jaren worden echter zowel in Nederland als de omliggende landen diverse lijnen aangelegd met de Engelse spoorwijdte van 1435mm. Deze spoorwijdte wordt in vrijwel geheel Europa de standaardmaat voor 'normaalspoor'. In 1866 is de gehele spoorlijn tussen Amsterdam en Rotterdam omgebouwd van breedspoor naar normaalspoor.

Het eerste Haarlemse station staat ongeveer op de plek waar zich nog altijd de werkplaats bevindt. Met op de achtergrond het werkplaatsterrein en de Haarlemse Sint Bavo-kerk is op 18 september 2016 de gereactiveerde Dubbeldeksstam 7204 met e-loc 1760 onderweg van Leiden Centraal naar Amsterdam Centraal.In 1877 wordt de spoorlijn in Rotterdam verlengd naar het nieuwe station Delftsche Poort. Op dit gezamelijke station van HSM en Staatsspoorwegen sluit de Oude Lijn aan op Staatslijn I. Hiermee ontstaat een rechtstreekste spoorwegverbinding naar Dordrecht, Zeeland, Brabant en België. Een jaar later worden de netwerken van HSM en SS ook in Amsterdam gekoppeld. Het station Willemspoort wordt opgeheven en de treinen rijden door naar het tijdelijke station Droogbak. In 1889 wordt op deze plek het Centraal Station geopend.

Na een uitgebreid proefbedrijf op de Hofpleinlijn besluit NS begin jaren '20 de hoofdspoorlijnen te elektrificeren. In 1924 wordt het geëlektrificeerde proeftraject Den Haag - Leiden in gebruik genomen. Drie jaar later is de gehele Oude Lijn elektrisch berijdbaar. 

Halverwege de jaren '70 legt NS in Den Haag nieuwe verbindingsbogen aan tussen de Oude Lijn en het nieuwe Centraal Station dat verrijst op de plek van het voormalige Staatsspoorstation. Een deel van de treindiensten op de Oude Lijn begint en eindigt voortaan op dit station. Aan de zuidzijde trekt NS een aantal treindiensten Brabant en Limburg door van Rotterdam naar Den Haag CS. Aan de noordzijde rijden stoptreinen van en naar Leiden. Vanaf 1981 beginnen en eindigen de treinen van en naar de nieuwe Schiphollijn op Den Haag Centraal.

Tussen 2010 en 2015 wordt in Delft een spoortunnel aangelegd. Hiermee komt eind februari 2015 een eind aan het viaduct dat sinds begin jaren '60 door de stad slingert. In de laatste week voor de sluiting van het viaduct rijdt ICM-treinstel 4078 als intercity van Venlo naar Den Haag Centraal door Delft.Vijf jaar later is in Amsterdam de zogenaamde Westelijke Tak van de Schiphollijn gereed en laat NS een belangrijk deel van de treindiensten die voorheen via Haarlem over de Oude Lijn naar Den Haag, Rotterdam en verder gaan, via de luchthaven rijden. De opening van de Westelijke Tak zorgt ervoor dat de halte Amsterdam Sloterdijk een belangrijk overstapstation wordt. Na de opening van de Hemtunnel in 1983 wordt begonnen met de bouw van het nieuwe station. In 1985 wordt de Oude Lijn tussen het Centraal Station en het nieuwe station Sloterdijk samengevoegd met de herlegde Zaanlijn. Het oude tracé wordt over een lengte van ruim vier kilometer opgebroken. 

In het plan Rail '21 uit 1988 is opgenomen dat de gehele Oude Lijn tussen Leiden en Rotterdam samen met het traject Rotterdam - Dordrecht van twee naar vier sporen wordt verdubbeld. Terwijl het baanvak tussen Schiedam en Rotterdam is al sinds 1911 viersporig is, neemt NS in 1996 het laatste deel van het viersporige traject tussen Leiden en Rijwijk in gebruik. De daaropvolgende jaren volgen de resterende delen van het baanvak tussen Rotterdam naar Dordrecht. Het ontbrekende deel tussen Rijswijk en Schiedam is onder andere door het viaduct door de Delftse binnenstad lange tijd onderwerp van discussie. In 2008 is besloten een spoortunnel door de stad aan te leggen. Eind februari 2015 wordt de voorlopig tweesporige tunnel door de stad in gebruik genomen.

DIENSTREGELING

SGM-treinstel 2946 is op 17 april 2017 bij Hillegom onderweg van Leiden Centraal naar Haarlem.De Oude Lijn is van groot belang voor de verbinding van de steden in het westen van Nederland. Op de verbinding vindt dan ook uitgebreid spoorvervoer plaats. Het belang van de verbinding neemt eind jaren '70 van de 19e eeuw verder toe wanneer via de verbinding met Dordrecht ook het zuiden van het land en België rechtstreeks bereikbaar zijn. Door de belangen van de verschillende spoorwegmaatschappijen rijden de meeste treinen op de Oude Lijn echter alleen tussen Amsterdam en Rotterdam.

Begin jaren '20 gaan de spoorwegmaatschappijen intensiever samenwerken en gaan tussen Amsterdam en Vlissingen rechtstreekse treinen rijden. Na de elektrificatie in 1927 wordt tussen Amsterdam en Rotterdam met sneltreinen een starre halfuursdienst gereden. Daartussen rijden diverse stoptreinen en doorgaande treinen naar Vlissingen, België en Frankrijk. De elektrische treindienst wordt in 1934 doorgetrokken naar Dordrecht.

Na de Tweede Wereldoorlog komt een eind aan de rechtstreekse treindienst tussen Amsterdam en Vlissingen. De treinen naar Zeeland beginnen en eindigen korte tijd in Rotterdam en vanaf 1950 in Nijmegen. Vanaf dat jaar zijn Roosendaal en Breda vanuit Dordrecht elektrisch bereikbaar en rijdt elk halfuur een stoptrein Amsterdam - Lage Zwaluwe. Het ene halfuur rijdt de trein door naar Roosendaal en het andere halfuur naar Breda en Eindhoven. NS vult de treindienst tussen Amsterdam en Rotterdam in de spits aan tot een kwartiersdienst.

op 22 oktober 2016 rijdt VIRM-treinstel 9514 als intercity van Lelystad Centrum naar Rotterdam Zuid door Den Haag Moerwijk.In 1957 zijn de spoorlijnen Roosendaal - Antwerpen en de Zeeuwse Lijn geëlektrificeerd en hervat NS de rechtstreekse treindienst tussen Amsterdam en Vlissingen. De treinen rijden in een starre uurdienst. Ook start dat jaar de nieuwe uurdienst tussen Amsterdam en Antwerpen. Eenmaal in de twee uur rijden de treinen door naar Brussel. De treinen rijden met speciaal voor deze Beneluxdienst ontwikkelde treinstellen, afgeleid van het Materieel '54. Het gebruik van treinstellen is niet alleen een voordeel bij het kopmaken in Antwerpse Centraal Station maar ook bij het combineren met ander Nederlands stroomlijnmaterieel. De treinen naar België rijden de eerste jaren tussen Amsterdam en Rotterdam gecombineerd met treinen van en naar Venlo. Vanaf 1960 rijdt de Beneluxdienst tussen Amsterdam en Roosendaal gecombineerd met de treinen van en naar Vlissingen. Tussen Amsterdam en Rotterdam rijdt bovendien een treindeel mee dat als stoptrein naar Eindhoven gaat. De treinen Amsterdam - Rotterdam - Venlo rijden voortaan onafhankelijk over de Oude Lijn.

De Belgische locomotieven van de serie 2550 zijn in de jaren '70 en '80 actief in de Beneluxdienst. Eind jaren '90 keren ze terug op de Oude Lijn. Op de verbinding wordt geëxperimenteerd met concurrentie in het reizigersvervoer per spoor. LoversRail rijdt onder andere van Amsterdam naar IJmuiden en de Keukenhof. Op 12 februari 1999 pendelt de vervoerder met de gehuurde Belgische locomotieven 2555 en 2552 en 3 M2 rijtuigen tussen Amsterdam en Haarlem.Met het ingaan van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 koppelt NS de Beneluxdienst los van de binnenlandse treindiensten. Elk uur rijdt via de Oude Lijn een intercity Amsterdam - Vlissingen en een intercity Amsterdam - Brussel. Elk halfuur rijdt een semi-sneltrein Amsterdam - Rotterdam. Eenmaal per uur rijdt deze trein door naar Eindhoven en Venlo. Tussen Leiden en Dordrecht rijdt bovendien elk halfuur een stoptrein. Na het openen van de verbindingsboog tussen Den Haag HS en het nieuwe Centraal Station in 1976 rijdt tweemaal per uur een intercity Den Haag CS - Venlo. NS trekt de sneltreindienst tussen Amsterdam en Rotterdam door naar Dordrecht. Tenslotte rijden aparte stoptreinen tussen Leiden (vanaf 1981 Amsterdam RAI) en Den Haag CS en tussen Den Haag CS en Rotterdam.

De opening van de Westelijke Tak van de Schiphollijn zorgt in 1986 grote veranderingen in de dienstregeling op de Oude Lijn. De treinen naar Vlissingen en Brussel rijden voortaan via Schiphol. De sneltreinen Amsterdam - Dordrecht blijven via Haarlem rijden. NS wijzigt de sneltreindienst Hoorn - Haarlem - Amsterdam in een sneltreindienst Hoorn - Den Haag Centraal. Datzelfde jaar introduceert NS het Nachtnet. Elke nacht rijdt elk uur een trein van Utrecht via Amsterdam, Schipol, Leiden, Den Haag Centraal naar Rotterdam. Vanaf eind jaren '80 rijdt elk uur een sneltrein Amsterdam - Dordrecht als stoptrein door naar Breda. 

Van december 2011 tot december 2012 rijden de intercity's tussen Amsterdam en Vlissingen net als voor 1986 via Haarlem over de Oude Lijn. Op 25 maart 2012 is treinstel 9578 bij Voorhout onderweg naar Vlissingen.In juni 1996 start NS een nieuwe sneltreindienst Amsterdam - Den Haag Centraal via de Schiphollijn. De sneltreinen Hoorn - Den Haag Centraal rijden voortaan vanaf Haarlem als stoptrein via Den Haag HS naar Rotterdam Centraal. Tot halverwege 1998 vormt de Beneluxdienst samen met de intercitydienst Amsterdam - Vlissingen een regelmatige halfuursdienst tussen Amsterdam en Roosendaal. Vanaf mei dat jaar laat NS de Beneluxdienst in een eigen patroon rijden en niet langer in Leiden stoppen. Ter compensatie laat de vervoerder elk uur een intercity Amsterdam - Dordrecht rijden. De semi-sneltreindienst Hoorn - Rotterdam wordt tegelijkertijd weer een echte sneltreindienst en ingekort tot Den Haag Centraal. Tussen Leiden en Rotterdam Lombardijen laat NS elk uur een stoptrein rijden. Het andere halfuur rijdt een stoptrein Leiden - Den Haag HS. 

In mei 2000 gaat een nieuwe stoptreindienst tussen Haarlem en Den Haag Centraal van start. De stoptreindienst uit Schiphol wordt in Leiden gekoppeld aan de stoptreindiensten naar Den Haag HS en Rotterdam Lombardijen. In december 2004 trekt NS de stoptrein Leiden - Rotterdam Lombardijen door naar Dordrecht. Een jaar later gaan de treinen elk half uur rijden.

De Belgische e-loc 1182 is op de laatste dag van de Beneluxdienst nog eenmaal ingezet. De loc na aankomst in Amsterdam Centraal op 8 december 2012.NS wil de treindienst op de Oude Lijn bij de grote wijziging van de dienstregeling in 2007 geheel herzien. Belangrijkste voorwaarde is echter de opening van de HSL-Zuid. De nieuwe verbinding tussen Schiphol en Rotterdam is echter pas in september 2009 gereed. In de daaropvolgende maanden voert NS Hispeed de treindienst via de nieuwe verbinding geleidelijk op. Hierdoor voert NS pas in december 2011 een deel van de voorgenomen wijzigingen op de Oude Lijn in. De intercity's Amsterdam - Vlissingen rijden net als tot 1986 weer via Haarlem en doen enkele extra stations als Heemstede-Aerdenhout en Den Haag Laan van NOI aan. De treinen rijden eenmaal per uur naar Zeeland en eenmaal per uur tot Dordrecht. Samen met de tot intercity gepromoveerde sneltreinen Amsterdam - Dordrecht vormen de treinen een regelmatige kwartierdienst. Naast de intercitydienst Amsterdam - Den Haag Centraal via Schiphol, trekt NS ook de intercity's Lelystad - Schiphol door naar Den Haag Centraal. Omdat de de HSL-Zuid nog niet optimaal benut kan worden, laat NS via Schiphol en Den Haag HS eenmaal per uur een extra intercity van Amsterdam naarRotterdamen terug rijden. Ook de Beneluxtrein rijdt deze periode nog via Schiphol en Den Haag HS. 

In oktober 2012 staakt NS de extra intercity tussen Amsterdam en Rotterdam. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2013 twee maanden later, wordt ook de Beneluxtrein opgeheven. Tegelijkertijd gaan de intercity's tussen Amsterdam en Vlissingen tweemaal per uur rijden. Voortaan is Lelystad begin- en eindpunt en rijden de treinen weer via Schiphol. Ter compensatie rijdt elk halfuur via Haarlem een nieuwe intercity tussen Amsterdam en Den Haag Centraal. Ook de sneltreinen Amsterdam - Dordrecht blijven via Haarlem rijden. De opening van de Hanzelijn zorgt voor een nieuwe intercitydienst tussen Den Haag Centraal, Schiphol, Lelystad en Groningen/Leeuwarden. In januari 2013 keert de Beneluxtrein terug. De treinen rijden eerst van Den Haag HS en na enkele maanden weer van Amsterdam Centraal naar België.

Op 13 april 2014 rijden SGM-treinstellen 2974 en 2984, onderweg als sprinter van Haarlem naar Roosendaal langs de bollenvelden bij Hillegom. VIRM-treinstellen 8664 en 9406 snellen op 11 oktober 2015 als intercity van Groningen naar Den Haag Centraal door De Vink. SLT-treinstellen 2454 en 2649 staan op 23 februari 2014 in Den Haag Laan van NOI gereed voor vertrek als sprinter van Utrecht Centraal naar Den Haag Centraal. Op 2 maart 2014 rijdt DDZ-treinstam 7544 als sprinter van Amsterdam naar Zandvoort door Halfweg.


MATERIEELINZET

Tijdens de 175e verjaardag van de oudste spoorlijn van Nederland, 20 september 2014, pendelt NS met museummaterieel tussen Amsterdam en Haarlem. Even voor Amsterdam Sloterdijk zijn Materieel '54 386 en Materieel '46 273 onderweg naar Haarlem.De Oude Lijn kent mede door de verschillende treindiensten op het traject een gevarieerde materieelinzet. Tot 1924 rijden alle treinen op de verbinding met stoomtractie. Dat jaar gaat het proefbedrijf met het nieuwe Materieel '24 van start. Tussen Den Haag en Leiden rijden twee stammen bestaande uit vijf rijtuigen. In juli 1927 is de gehele Oude Lijn elektrisch berijdbaar en laat NS elk halfuur een sneltrein tussen Amsterdam en Rotterdam rijden. In eerste instantie rijdt het Materieel '24 nog altijd in vijfwagenstammen. Een jaar later worden de stammen met een motorrijtuig uitgebreid. Later voegt NS een zevende rijtuig aan de treinstammen toe. In enkele treinen rijdt een restauratierijtuig mee. De stoptreindiensten rijden in eerste instantie in vierwagenstammen. Eind 1927 zijn de treinstammen met een rijtuig ingekort. In 1935 kort NS de treinstammen in tot twee rijtuigen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog pendelt NS met tien stammen van acht rijtuigen over de Oude Lijn. Bovendien dienen zeven combinaties van drie motorrijtuigen als trekkrachten voor goederentreinen. 

De Plan T treinstellen worden ruim veertig jaar op de Oude Lijn ingezet. In hun nadagen rijden ze de stoptreinen tussen Haarlem en Den Haag. Treinstel 526 komt op 19 september 2009 onderweg naar Den Haag Centraal aan op station Heemstede-Aerdenhout.Direct na de oorlog maakt het Materieel '24 plaats voor de stroomlijntreinstellen Materieel '36 en Materieel '40. Eind jaren '40 vervangen de nieuwe treinstellen Materieel '46 het grootste deel van het Materieel '36 op de Oude Lijn. Halverwege de jaren '50 komt ook het Materieel '54 op de Oude Lijn te rijden. In 1957 wordt de Beneluxdienst met de speciale Beneluxtreinstellen ingevoerd. Zo rijden bijna tien jaar alle soorten elektrisch stroomlijnmaterieel in diverse combinaties op de verbinding. Eind 1965 neemt het nieuwe Materieel '64 de treinen tussen Amsterdam en Venlo over en verdwijnt het Materieel '40 grotendeels van de Oude Lijn. Na de invoering van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 blijven de treinstellen tussen Amsterdam - Dordrecht (- Venlo) rijden. De treinen tussen Amsterdam en Vlissingen worden planmatig met de intercitytreinstellen Materieel '54 gereden. Al snel zet NS ook de conventionele treinstellen op de verbinding in. Tot 1980 rijdt ook het Materieel '46 nog als versterking op de verbinding. De Beneluxdienst is vanaf 1969 versterkt met enkele getrokken treinen. Vijf jaar later wordt het materieelaanbod op de populaire verbinding versterkt met vaste trek-duwstammen. 

Treinstel 8742 is op 26 juli 2013 bij Delft Zuid onderweg als intercity van Amsterdam Centraal naar Dordrecht.In de jaren '80 introduceert NS de nieuwe Intercityrijtuigen op de Oude Lijn. Vanaf oktober 1980 rijden de getrokken treinen tussen Den Haag en Venlo met de nieuwe rijtuigen. Het Materieel '64 op de verbinding wordt een jaar later vervangen door Materieel '54 treinstellen. Weer een jaar later rijdt NS een groot deel van de treinen tussen Amsterdam en Vlissingen met de nieuwe rijtuigen in combinatie met Plan W rijtuigen. In 1985 keert het Materieel '54 weer terug tussen Amsterdam en Vlissingen. In de daaropvolgende jaren worden de Beneluxdiensten geleidelijk overgenomen door de nieuwe treinstammen met Intercityrijtuigen. De laatste Beneluxtreinstellen rijden nog tot januari 1988 enkele treinen tussen Amsterdam en Vlissingen.

Begin jaren '90 neemt het Intercitymaterieel de intercitydienst tussen Amsterdam en Vlissingen geleidelijk over van het Materieel '54. In de loop van 1994 verdwijnen de laatste treinstellen van de verbinding. Het Intercitymaterieel verdwijnt een jaar later door de komst van het nieuwe DD-IRM.