NBM - Spoorlijn De Bilt - Zeist

De Nederlandsche Centraal Spoorweg-Maatschappij richt zich na de opening van de spoorlijn Utrecht - Kampen niet langer op landelijke verbindingen maar vooral op het opkomende forensenverkeer rond Utrecht. Verschillende dochterondernemingen leggen zogenaamde buurtspoorwegen naar de dorpen rond de stad Utrecht aan. De NCS exploiteert vervolgens deze verbindingen. De aantrekkelijke omgeving en goede verbinding met de stad zorgt ervoor dat enkele dorpen een enorme groei doormaken. Ook het toerisme in de bosrijke omgeving wordt in deze tijd steeds populairder. In december 1900 is de Nederlandsche Buurtspoorweg-Maatschappij opgericht. De spoorwegmaatschappij is een zelfstandige dochteronderneming van de NCS en legt in aansluiting op de Centraalspoorweg een zeven kilometer lange lokaalspoorweg van De Bilt naar Zeist aan.

De dubbelsporige lokaallijn is in augustus 1901 geopend. De treindienst op de verbinding wordt geëxploiteerd door de NCS. Tegelijkertijd met de aanleg van de spoorlijn ontstaan rondom de stations van De Bilt en Zeist verschillende villawijken in de bosrijke omgeving. Deze ontwikkeling is mede mogelijk door investeringen van de spoorwegmaatschappij. Bovendien is de NCS grootaandeelhouder van het Villapark Bosch en Duin halverwege de lijn.

Door de opkomst van de auto en fiets, de toenemende concurrentie van goedekope autobussen en de rechtstreekse tramlijn tussen Utrecht en Zeist neemt de belangstelling voor de lokaallijn via De Bilt na de Eerste Wereldoorlog alweer snel af. In januari 1941 is de treindienst gestaakt en wordt de spoorlijn op last van de bezetter opgebroken. Na de Tweede Wereldoorlog is de spoorlijn herlegd. Ditmaal enkelsporig en alleen voor het goederenvervoer. De eerste 500 meter tot de overweg met de Julianalaan is hierbij als uitloopspoor van het Bilthovense emplacement van bovenleiding voorzien.

In 1972 wordt de verbinding definitief gesloten en enkele jaren later opgebroken. In 1985 is de rijksweg A28 tussen Rijnsweerd en Den Dolder geopend. De snelweg doorkruist het voormalige tracé van de spoorlijn De Bilt - Zeist via een ingraving. Ter hoogte van de kruising is al in 1969, drie jaar voor de sluiting van de lijn, een enkelsporig spoorwegviaduct gebouwd. Het viaduct herbergt volgens de overlevering een kerosineleiding naar Vliegbasis Soesterberg. Vanwege de Koude Oorlog is destijds de eventuele reactivering van de lokaallijn als excuus gebruikt voor de bouw van het viaduct.

Restanten van de spoorlijn De Bilt - Zeist

De voormalige buurtspoorweg tussen De Bilt en Zeist is tussen Bilthoven en Huis ter Heide nog goed terug te vinden in de bosrijke omgeving. Het tracé van de vroegere spoorlijn is hier grotendeels in gebruik als geasfalteerd fietspad. In Huis ter Heide is het stationsgebouw bewaard gebleven. In Zeist herinnert vrijwel niets meer aan het spoorwegverbinding en het omvangrijke stationemplacement.

Klik hier voor een impressie van de restanten van de spoorlijn Bilthoven - Zeist.

Exact halverwege de zeven kilometer lange spoorlijn is hectometerpaal 3,5 nog leesbaar bewaard gebleven.

DIENSTREGELING

De NCS start op de lokaallijn met een redelijk intensieve treindienst. De eerste jaren rijden dagelijks ruim twintig treinen tussen Utrecht en Zeist. Enkele treinen rijden na Utrecht door naar Amsterdam. Na de Eerste Wereldoorlog neemt de belangstelling voor de lijn snel af. Eind jaren '20 rijden nog zo'n vijftien treinen tussen Utrecht en Zeist. In 1941 is de verbinding voor het reizigersvervoer gesloten.