NZS - Spoorlijn Sittard - Heerlen - Herzogenrath

Ter bevordering van de exploitatie van de kolenmijnen is in 1891 de Nederlandsche Zuider-Spoorwegmaatschappij opgericht. De NZS legt een lokaalspoorweg van Sittard via Heerlen naar Herzogenrath aan. Op 1 mei 1896 neemt de spoorwegmaatschappij de gehele verbinding in gebruik. De Staatsspoorwegen zorgen voor de exploitatie. Na twee jaar neemt de SS de spoorlijn over van de NZS en bouwt deze om tot hoofdspoorlijn. De verbinding is van groot belang voor de ontwikkeling van de Limburgse mijnen. Het reizigersvervoer is minder van belang. Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, wordt het grensoverschreidende reizigersvervoer gestaakt. Tien jaar later stopt NS ook het reizigersvervoer tussen Schaesberg en Haanrade. Het traject tussen Heerlen en Schaesberg is hierna bediend door de treinen die vanaf 1949 over de Miljoenenlijn naar Kerkrade en Simpelveld rijden. Datzelfde jaar is het traject Sittard - Heerlen geëlektrificeerd. Het baanvak Heerlen - Kerkrade volgt in 1986. Zes jaar later wordt het traject Heerlen - Herzogenrath als onderdeel van de internationale verbinding naar Aachen opnieuw in gebruik genomen voor het reizigersvervoer.

Op 2 juni 2013 is Talent 643 205 bij Landgraaf onderweg van Stolberg Altstadt naar Heerlen. Op de achtergrond is het viaduct van de Miljoenenlijn te zien.De spoorlijn Sittard - Herzogenrath sluit in de Duitse grensplaats aan op de spoorlijn Mönchengladbach - Aachen. Aan het begin van de 20e eeuw krijgt de spoorlijn Sittard - Herzogenrath diverse zijtakken naar verschillende kolenmijnen. Diverse emplacementen zijn deze periode sterk uitgebreid. Het baanvak tussen Heerlen en de Pruisische grens is bovendien in 1912 van een tweede spoor voorzien. Om het reguliere treinverkeer te ontlasten is begin jaren '30 tussen Nuth en Stein een vrijliggende spoorlijn aangelegd voor de afvoer van steenkool naar het Julianakanaal.

op 6 augustus 2016 rijden ICM-treinstellen 4082 en 4076 als intercity van Heerlen naar 's-Hertogenbosch door Schinnen.Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in mei 1940 wordt de internationale reizigersdienst tussen Haanrade en Herzogenrath gestaakt. De treindienst wordt na de oorlog niet opnieuw opgestart en in augustus 1950 staakt NS ook het reizigersvervoer op het baanvak Schaesberg - Haanrade. De spoorlijn blijft in gebruik voor het vervoer van kolen, al dan niet vanuit Duitsland. Ook is de verbinding van belang voor het NAVO-depot in Eygelshoven. 

Ondertussen is in de eerste helft van 1949 het baanvak Sittard - Heerlen net als de baanvakken Eindhoven - Sittard - Maastricht en Maastricht - Heerlen geëlektrificeerd. Heerlen is dan inmiddels begin- en eindpunt voor diverse doorgaande treinen van en naar de grote steden in het westen van het land.

Op 3 mei 2014 vertrekken Talent-treinstellen 643 701 en 643 211 uit Landgraaf richting Düren.Op 31 mei 1992 wordt het baanvak Landgraaf - Herzogenrath opnieuw geopend voor internationaal reizigersvervoer. Een dag eerder beëindigt NS de internationale treindienst tussen Maastricht en Aachen. In 2001 wordt het traject onderdeel van de Euregiobahn, het lightrailproject in en om Aachen. De treindienst wordt uitgebreid tot een uurdienst en vanuit Aachen Hbf doorgetrokken naar Stolberg Altstadt. De treindienst wordt voortaan uitgevoerd door DB Regio NRW. 

In 2015 is besloten de spoorlijn tussen Landgraaf en Aken te elektrificeren en een jaar later is besloten het baanvak Heerlen - Landgraaf te verdubbelen. Eind 2017 is het baanvak tussen Landgraaf en Herzogenrath elektrisch berijdbaar. Een jaar later is de spoorverdubbeling gereed. Intussen neemt Arriva in december 2016 de sprinterdienst tussen Sittard en Heerlen over van NS. De vervoerder gaat in de toekomst ook de treinen naar Duitsland rijden. Uiteindelijk moet de treindienst uitgebreid worden met een intercity Eindhoven - Heerlen - Aachen - Keulen en een regionale trein tussen Luik, Maastricht, Heerlen en Aachen.

DIENSTREGELING

DB-treinstel 643 716 is op 27 mei 2012 tussen Eygelshoven en Landgraaf onderweg naar Heerlen.Naast het transport van kolen vindt op de spoorlijn ook reizigersvervoer plaats. De eerste decennia rijden dagelijks slechts enkele stoptreinen tussen Sittard en Herzogenrath. Eind jaren '20 rijdt over het traject tevens een sneltrein van Den Haag naar Heerlen en een tegentrein naar Leiden. In mei 1940 komt een eind aan de internationale treindienst naar Herzogenrath. Tien jaar later vervalt ook het reizigersvervoer tussen Schaesberg en Haanrade. Het resterende traject tussen Heerlen en Sittard is in 1949 inmiddels geëlektrificeerd. Op het traject rijdt elk uur een stoptrein. Ook rijdt vrijwel elk uur via Eindhoven en Utrecht een sneltrein naar Amsterdam of Rotterdam. Vanaf Sittard rijden de treinen doorgaans gecombineerd met een treindeel uit Maastricht. In 1965 wordt de treindienst naar Amsterdam doorgetrokken naar Zandvoort. Met het ingaan van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 worden de treinen niet langer in Sittard gecombineerd. Voortaan rijdt het ene halfuur een intercity Maastricht - Zandvoort en het andere halfuur een intercity Heerlen - Zandvoort. Tussen Sittard en Heerlen rijdt elk uur een stoptrein die aansluit op de intercity Zandvoort - Maastricht.

Op 26 mei 1996 staat DE-2 171 in Heerlen gereed voor vertrek naar Aachen Hbf.In de jaren '90 wijzigt NS de intercitydienst Heerlen - Zandvoort in de verbinding Heerlen - Den Haag Centraal. In december 2006 neemt de vervoerder de nieuwe intercityverbinding Maastricht/Heerlen - Alkmaar in gebruik. De treinen rijden elk halfuur en combineren en splitsen in Sittard. Zes jaar later eindigt de gecombineerde treindienst en laat NS elk half uur een intercity Heerlen - Schiphol en een intercity Maastricht - Alkmaar rijden. Hiermee ontstaat een kwartierdienst tussen Sittard en de Randstad. De stoptreinen blijven buiten de spits eenmaal per uur rijden.

Wanneer in 1992 de reizigersdienst tussen Heerlen en Aachen opnieuw van start gaat, rijdt NS in een opvallende anderhalfuursdienst. Het voordeel van deze dienstregeling is dat er slechts één treinstel nodig is. In 2001 wordt het traject onderdeel van de Euregiobahn, het lightrailproject in en om Aachen. De treindienst wordt uitgebreid tot een uurdienst en vanuit Aachen Hbf doorgetrokken naar Stolberg Altstadt. Door wijzigingen in de dienstregeling rond Aachen pendelen de treinen vanaf december 2015 tussen Heerlen en Herzogenrath. Arriva verzorgt vanaf de dienstregeling 2017 elk halfuur een stoptreindienst tussen Sittard en Heerlen. De vervoerder laat de treinen doorrijden naar Kerkrade Centrum.

MATERIEELINZET

Plan V-treinstel 463 rijdt op 10 september 2015 als sprinter van Heerlen naar Sittard Hoensbroek binnen. Aan het eind van de glooiende spoorlijn is Heerlen te zien.Met de elektrificatie van het baanvak Sittard - Heerlen verdwijnt de stoomtractie uit de reizigersdienst op het baanvak. NS rijdt zowel de doorgaande treinen als de stoptreinen met treinstellen Materieel '36 en Materieel '46. In de loop van de jaren '50 neemt het aantal getrokken treinen in de doorgaande diensten toe. De uurdienst van en naar Amsterdam/Zandvoort wordt vanaf 1960 volledig met getrokken materieel gereden. Het Materieel '46 rijdt inmiddels alle stoptreindiensten.

Vanaf 2013 wordt het station van Heerlen grondig verbouwd. Ondertussen gaat het treinverkeer gewoon door. Zo is op 3 mei 2014 links Veolia-treinstel 501 vanuit Kerkrade Centrum binnengekomen en staat rechts Plan V 947 klaar voor vertrek naar Sittard.Vanaf 1970 is de treindienst tussen Zandvoort en Heerlen onderdeel van het landelijke Intercitynetwerk en rijden vrijwel alle treinen standaard met locomotieven uit de serie 1200 en Plan E rijtuigen. In 1982 en 1983 nemen de nieuwe locomotieven uit de serie 1600 en de nieuwe Intercityrijtuigen de treinen over. Zowel in het tijdperk van de Plan E-rijtuigen als dat van de Intercityrijtuigen rijden Plan W rijtuigen mee als versterking. De inzet van deze rijtuigen duurt tot 2002. Intussen vervangt NS het Materieel '46 uit de stoptreindiensten begin jaren '80 door het Materieel '64. In december 2015 gaat het laatste Materieel '64 officieel terzijde en neemt het Stadsgewestelijk Materieel de sprinterdienst tussen Sittard en Heerlen over. Door een materieeltekort blijven de Plan V-stellen nog enkele maanden in dienst en zet NS het SGM doorgaans op andere baanvakken in. Van april tot december 2016 rijdt het SGM de sprinterdienst. Hierna neemt Arriva de treindienst over. De vervoerder rijdt voornamelijk met oude GTW-treinstellen van Veolia.

De laatste maanden dat NS de sprinterdienst tussen Sittard en Heerlen verzorgt, rijdt hier het SGM. Op 6 augustus 2016 is treinstel 2954 uit Geleen Oost naar Heerlen vertrokken.De treinen tussen Heerlen en Aachen rijden in eerste instantie met de drie DE-2 treinstellen die zijn vrijgekomen uit de dienst tussen Maastricht en de Duitse stad. In augustus 1998 vervangt NS de treinstellen de DM'90 treinstellen 3431-3433. De drie stellen zijn voor deze dienst voorzien van extra instaptreden en het Duitse beveiligingssysteem Indusi. Sinds 2001 rijden de Talent-treinstellen van DB Regio NRW op de verbinding.