Spoorlijn Apeldoorn - Deventer

De Koninklijke Nederlandsche Locaalspoorweg-Maatschappij legt in de jaren '80 van de negentiende eeuw vanuit Apeldoorn diverse lokaallijnen aan. In oostelijke richting bouwt de spoorwegmaatschappij een spoorlijn naar Deventer. In november 1887 neemt de KNLS het traject tussen Apeldoorn en de tijdelijke halte Deventer Rijsterborgh in gebruik. De HSM zorgt voor de exploitatie van de lokaallijn. Twee maanden na de opening van de verbinding, verlengt de KNLS de spoorlijn in Deventer naar het voorplein van het SS-station aan Staatslijn A. In september 1888 bouwt de HSM een eigen station aan de achterzijde van het station van de Staatsspoorwegen. Tegelijkertijd neemt de KNLS de spoorlijn Deventer - Almelo in gebruik. Binnen vijf jaar bouwt de KNLS de verbinding Apeldoorn - Deventer - Almelo om tot hoofdlijn. Zo krijgt de HSM een rechtstreekse verbinding tussen Amsterdam, Twente en Duitsland. De verbinding groeit in de jaren die hier op volgen uit tot één van de belangrijkste internationale hoofdspoorlijnen. In 1951 wordt het baanvak geëlektrificeerd en wordt Twello als het laatste station langs het traject gesloten. In december 2006 krijgt het dorp opnieuw een station en wordt in Apeldoorn de voorstadshalte Ossenveld geopend. Tegelijkertijd verhoogt NS de frequentie van de treindiensten.

Het omgeleide ICE-treinstel 4610 rijdt op 9 november 2013, onderweg van Frankfurt naar Amsterdam over de IJsselbrug bij Deventer.In 1920 wordt in Deventer op de plek van het station van de Staatsspoorwegen een nieuw gezamenlijk station in gebruik genomen. Hiervoor zijn de spoorlijnen door de stad opgehoogd en is ten oosten van het station een groot emplacement aangelegd. Het voormalige HSM-station is dat jaar gesloten en gesloopt. Omdat de samenwerkende spoorwegmaatschappijen diezelfde periode besluiten dat het baanvak Apeldoorn - Deventer - Almelo voortaan de belangrijkste verbinding tussen West-Nederland, Twente en Noord-Duitsland is, wordt het gehele traject, met uitzondering van de IJsselbrug bij Deventer voorzien van dubbelspoor.

In een poging om het Duitse leger de weg naar het westen te versperren, blaast het Nederlandse leger de brug over de IJssel in 1940 op. In de bezettingsjaren is de brug weer berijdbaar. Het Duitse leger blaast de brug in april 1945 opnieuw op. Na de bevrijding bouwt de Britse genie een noodbrug. Het duurt nog tot 1982 totdat de brug is vervangen door een dubbelsporige oeververbinding.

In 1951 is de complete verbinding tussen van Amersfoort via Deventer naar Oldenzaal en Enschede geëlektrificeerd. De spoorlijn Apeldoorn - Deventer krijgt hierbij licht afwijkende bovenleidingsportalen. De draagkabel is hierbij niet op zogenaamde bokken bevestigd maar op staande isolatoren.

Plan V 479 rijdt op 23 augustus 2011 ter vervanging van een SGM-treinstel bij Twello als sprinter van Enschede naar Apeldoorn.

Op 8 mei 2009 zijn VSM-locs 23 076 en 23 071 bij Twello onderweg van Beekbergen naar Leeuwarden.

Hoewel in mindere mate dan de grensovergangen bij Venlo en Zevenaar gaan ook bij Oldenzaal diverse goederentreinen de grens over. Door werkzaamheden bij Emmerich rijden diverse goederentreinen een groot deel van de zomer van 2013 via Deventer en Oldenzaal. Eén van deze treinen is de dagelijkse kalktrein tussen Flandersbach en Beverwijk. Op 24 augustus 2013 rijdt E-loc 189 051 met een lege kalktrein door Deventer naar Duitsland.

ICM-treinstellen 4025, 4020 en 4048 zijn op 20 juli 2006 onderweg van Enschede naar Amsterdam Centraal en Schiphol. De stellen passeren in Apeldoorn de plek waar vijf maanden later de nieuwe voorstadshalte Ossenveld wordt geopend.

DIENSTREGELING

Op 20 april 2016 brengt Locon-loc 9903 de containershuttle uit China van Bad Bentheim naar Tilburg. De kleurrijke combinatie rijdt hier door het landelijke gebied tussen Twello en Teuge.Na de opening van de lokaallijn laat de HSM dagelijks vijf tot zeven treinen tussen Apeldoorn en Deventer rijden. Wanneer ook het traject naar Almelo gereed is, rijdt het grootste deel van de treinen tussen Apeldoorn en Almelo. In 1892 is de verbinding omgebouwd tot hoofdspoorlijn en laat de HSM via Deventer rechtstreekse sneltreinen tussen Amsterdam, Enschede en Duitsland rijden. Tussen Amsterdam en Apeldoorn rijden deze treinen de eerste decennia vaak gecombineerd met treindelen van en naar Zutphen en Winterswijk. Het aantal doorgaande treinen over de voormalige lokaallijn stijgt in de loop der jaren tot zo'n tien per dag per richting. Tussen Apeldoorn en Deventer rijdt bovendien een aantal pendeltreinen. 

Op 19 april 2009 rijdt het Materieel '64 officieel voor het laatst in de stoptreindienst tussen Enschede en Apeldoorn. Diezelfde dag rijden treinstellen 930, 475 en 471 als vervangende intercity van Schiphol naar Bad Bentheim het station van Deventer binnen. In 2013 keert het Materieel '64 weer terug in de sprinterdienst.In 1951 verbetert NS de doorgaande treindienst op het baanvak Apeldoorn - Deventer door de elektrificatie van het traject en de sluiting van Twello als laatste station tussen beide plaatsen. De treinen rijden voortaan in een starre uurdienst. Het ene uur rijdt een sneltrein Amsterdam - Enschede en het andere uur een sneltrein Rotterdam/Den Haag - Enschede. Vanuit Amsterdam en Hoek van Holland rijden enkele doorgaande internationale sneltreinen naar Oldenzaal en Duitsland. In de jaren '60 laat NS de stoptreinen Deventer - Enschede elk uur vanuit Apeldoorn rijden. Zo ontstaat tussen Apeldoorn en Deventer een halfuursdienst.

Na de invoering van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 verdubbelt NS de frequentie van de doorgaande treinen tussen de Randstad en Twente tot een halfuursdienst. Voortaan rijdt elk uur een intercity Amsterdam - Enschede en een intercity Den Haag/Rotterdam - Enschede. Het Haagse treindeel rijdt hierbij tussen Deventer en Enschede als stoptrein. De aparte stoptreindienst Apeldoorn - Enschede vervalt.

Door de gunstige rijtijden verschijnt decennialang sporadisch dieselmaterieel in de stoptreindienst tussen Enschede en Deventer, later Apeldoorn. Zo rijden DM'90-treinstellen 3448 en 3429 op 14 september 2016 als sprinter van Apeldoorn naar Enschede het station van Deventer binnen.Eind 2006 verdievoudigt NS de frequentie tussen Apeldoorn en Deventer tijdens de spits. Op 10 december dat jaar wordt in Twello opnieuw een station in gebruik genomen. NS opent gelijktijdig in Apeldoorn de nieuwe voorstadshalte Osseveld. Voor de bediening van de stations wordt de stoptreindienst Almelo - Deventer doorgetrokken naar Apeldoorn. Buiten de spits rijden de stoptreinen eenmaal per uur. Tijdens de spits elk halfuur. Tegelijkertijd wordt in de brede spits de intercity Amsterdam - Amersfoort doorgetrokken naar Deventer. De treinen rijden ook op enkele andere momenten op de dag en onder andere op zaterdagochtend en zondagavond. Van december 2009 tot december 2012 rijden de extra intercity's van en naar Rotterdam. Hierna rijden de treinen weer naar Amsterdam van waar ze doorrijden naar Enkhuizen. Vanaf december 2014 rijden de treinen ook buiten de spits in een twee-uursdienst op de uren dat de Intercity Berlijn niet rijdt.

Op 20 april 2016 is E-loc 1759 met DD-AR treinstam 7339 tussen Twello en Teuge onderweg als sprinter van Enschede naar Apeldoorn. Op 25 april 2014 rijdt Captrain-loc 6603 met een aantal tankcontainers van Hoyer onderweg van Diepholz naar Antwerpen over de IJsselbrug bij Deventer. Op 22 juni 2014 rijdt E-loc 1254 van EETC bij Teuge met een aantal lege rijtuigen afkomstig van een Autoslaaptrein van 's-Hertogenbosch naar de Amsterdamse Watergraafsmeer. HSL-loc 1832 rijdt op 10 mei 2015 met een keteltrein van Bad Bentheim naar de Kijfhoek over de IJsselbrug bij Deventer.

MATERIEELINZET

Met de opening van de stations Twello en Apeldoorn Osseveld in december 2006 keren de stoptreinen tussen Apeldoorn en Deventer terug. Op 10 januari 2009 is Plan V 861 bij Twello onderweg van Enschede naar Apeldoorn.Tot de Tweede Wereldoorlog rijden alle treinen op het baanvak met stoomtractie. Na de oorlog zet NS in enkele doorgaande treinen van en naar Amsterdam, Rotterdam en Den Haag DE-5 treinstellen in. Na de elektrificatie van de verbinding rijden vrijwel alle doorgaande treinen met de nieuwe elektrische locomotieven en diverse rijtuigen. In 1960 versnelt NS de doorgaande treindienst tussen Den Haag/Rotterdam en Enschede door de inzet van elektrisch stroomlijnmaterieel. De treinen tussen Amsterdam en Duitsland en tussen Amsterdam en Twente blijven met getrokken materieel rijden. Na de invoering van het concept Intercity bij Spoorslag '70 rijden de binnenlandse intercity's tussen Den Haag/Rotterdam en Twente planmatig alleen nog met Materieel '54. De treinen van en naar Amsterdam rijden met Plan E en Plan W rijtuigen.

Van 1970 tot halverwege de jaren '90 splitst NS de intercity uit Rotterdam en Den Haag in Deventer in een intercity- en een stoptreindeel naar Enschede. Nadat de vervoerder een aparte stoptreindienst tussen Deventer en Enschede laat rijden, blijft doorgaans het achterste treindeel van de intercity uit de Randstad in Deventer achter. Op 28 september 2013 vertrekt van de intercity uit Den Haag ICM-treinstel 4097 naar Enschede, terwijl treinstel 4238 achterblijft om vervolgens voorop een volgende intercity naar de Randstad te worden bijgeplaatst.In 1985 en 1986 neemt het Intercitymaterieel de diensten van het Materieel '54 over. Vrijgekomen Materieel '54 schuift door naar treinen tussen Amsterdam en Enschede. In de resterende getrokken treinen worden de Plan E rijtuigen vervangen door de nieuwe Intercityrijtuigen. In 1990 rijdt nog één dienst tussen Amsterdam en Enschede met getrokken materieel. Het Intercitymaterieel wordt inmiddels in twee diensten ingezet. De resterende treinen rijden nog altijd met Materieel '54. Bij het ingaan van de winterdienst 1994/1995 rijden alle treinen tussen de Randstad en Enschede met Intercitymaterieel.

Plan V stellen 927 en 443 zijn op 27 januari 2011 bij Teuge onderweg van Enschede naar Apeldoorn.Voor de nieuwe spitsdienst tussen Amsterdam en Deventer least NS in Duitsland enkele tientallen rijtuigen. De rijtuigen krijgen de naam ICL en rijden met aan bijde zijden een locomotief uit de serie 1700 of 1800. De rijtuigen gaan in de eerste helft van 2009 alweer terzijde en worden opgevolgd door het Intercitymaterieel. De treinstellen worden in 2011 vervangen door het Dubbeldeks Interregiomaterieel. Wanneer de treinen van en naar Enkhuizen gaan rijden, zet NS beide materieelsoorten op de verbinding in. 

Treinstel 2947 is op 2 juli 2012 bij Teuge onderweg als sprinter van Enschede naar Apeldoorn. Op de achtergrond rijdt treinstel 2941 in tegengestelde richting.NS rijdt de stoptreinen tussen Apeldoorn en Twente in eerste instantie met het Materieel '64. In april 2009 worden de stellen vervangen door het Stadsgewestelijk Materieel. Het Materieel '64 vervangt in de daaropvolgende jaren nog regelmatig Sprinterstellen. Vanaf september 2013 rijdt NS de complete sprinterdienst opnieuw met het Materieel '64. In de loop van 2014 verschijnt in een deel van de sprinterdiensten opnieuw het SGM. Vanaf december 2014 rijdt het DD-IRM alle intercity's tussen Den Haag/Rotterdam en Enschede. Het ICM blijft de treinen tussen Schiphol en Enschede en vrijwel alle treinen tussen Enkhuizen en Deventer rijden. In december 2015 worden de sprinterdiensten overgenomen door DD-AR-treinstammen.