Spoorlijn Boxtel - Wesel

In de tijd dat diverse spoorwegmaatschappijen worden opgericht om de meest lucratieve verbindingen mogelijk te maken, wordt in 1869 de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij opgericht. De NBDS wil een belangrijke internationale schakel tussen de havens van Vlissingen en Antwerpen en het Duitse achterland worden. De spoorwegmaatschappij legt vanuit Boxtel via Gennep een spoorlijn naar Wesel aan. Tegenwerking van andere spoorwegmaatschappijen, de achterblijvende groei van de Vlissingse haven en een slechte financiële positie zorgen ervoor dat het Duits Lijntje de enige verbinding van de NBDS blijft. Na een korte bloeiperiode verliest de lijn al snel in betekenis en in 1924 degradeert het Duits Lijntje tot een regionale zijlijn. Rond de Tweede Wereldoorlog eindigt het laatste reizigersvervoer. In 2001 stopt het goederenvervoer op het laatstgebruikte deel tussen Boxtel en Veghel.

De monumentale spoorbrug over de Aa in Veghel op 20 augustus 2016.In eerste instantie gaat de NBDS uit van een verbinding tussen Boxtel en Kleve. Van hieruit kunnen doorgaande treinen gebruikmaken van de bestaande spoorlijn naar Zevenaar waarvandaan de spoorwegmaatschappij nieuwe verbindingen naar de Achterhoek, Twente en Noord-Duitsland wil aanleggen. Later komt ook een tweede verbinding vanuit Gennep naar Wesel in beeld. Uiteindelijk zorgt de nationalisatie van de Pruisische spoorwegmaatschappijen ervoor dat concurrentie op het Duitse spoorwegnet niet langer nodig is. De NBDS begint dan ook alleen met de aanleg van de verbinding naar Wesel. Aan de andere zijde van de spoorlijn heeft de NBDS plannen om de spoorlijn van Boxtel door te trekken naar Baarle Nassau waar de lijn aansluit op de verbinding tussen Tilburg en Turnhout van de GCB. Hiermee zou de NBDS een vrijliggende verbinding tussen Antwerpen en Noord-Duitsland en Oost-Europa in handen krijgen, zonder gebruik te hoeven maken van het net van de Nederlandse en Belgische staatsspoorwegen.

Hoewel de Pruisische regering 1872 zowel voor een spoorlijn naar Kleve als een verbinding naar Wesel een concessie afgeeft, legt de NBDS vanwege financiële tegenslagen alleen de verbinding naar Wesel aan. In juli 1873 neemt de spoorwegmaatschappij de spoorlijn Boxtel - Gennep - Goch in gebruik. Vijf jaar later is de verbinding tussen Goch en Wesel gereed. Tussen Büderich en Wesel maakt de NBDS gebruik van de bestaande brug over de Rijn uit 1874. De oververbinding maakt deel uit van de Venloer Bahn, de verbinding tussen Venlo en Hamburg.

In 1881 rijden de eerste boottreinen van Vlissingen naar Hamburg en Berlijn over de spoorlijn van de NBDS. Datzelfde jaar vraagt de spoorwegmaatschappij een concessie aan voor de verbinding tussen Liempde en Baarle-Nassau. Deze concessie wordt afgewezen en de plannen verdwijnen hierna geruisloos in het archief. De hoge tarieven die de Staatsspoorwegen vragen voor het vervoer op hun trajecten zorgen ervoor dat de NBDS in 1886 een rederij begint. De Veghelsche Schroefstoomboot Onderneming vaart vanuit de Veghelse haven een lijndienst naar Rotterdam. De rederij begint met twee schepen. In de loop der jaren groeit het aantal naar vijf. Ondertussen zorgen de Staatsspoorwegen dat de mailtreinen in 1888 weer gebruikmaken van de omweg via Venlo. In 1892 komen de NBDS en de SS overeen de doorgaande treinen weer via Gennep te laten rijden. Een belangrijke reden is dat de verbinding een jaar later te maken krijgt met concurrentie van de HSM die na de start van de veerdienst tussen Harwich en Hoek van Holland een aantrekkelijk alternatief in handen krijgt. 

In de daaropvolgende jaren goeit het belang van de spoorlijn in de verbinding tussen het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten enerzijds en Midden- en Oost-Europa anderzijds gestaag. De NBDS breidt de capaciteit van de enkelsporig aangelegde verbinding daarom geleidelijk uit. In 1905 is het baanvak Boxtel - Mill dubbelsporig. Vier jaar later volgt het traject Mill - Oeffelt. In 1911 is ook het baanvak Gennep - Goch van een tweede spoor voorzien. De Maasbrug bij Gennep en het baanvak Goch - Büderich blijven enkelsporig.

Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog komt een eind aan de doorgaande treinen op het Duits Lijntje. Na de oorlog keert het internationale vervoer tijdelijk terug. In de loop van de jaren '20 laat NS de doorgaande treinen naar Duitsland vrijwel alleen nog via Oldenzaal, Arnhem en Venlo rijden en blijft alleen het lokale vervoer op de verbinding over. In 1925 gaat de NBDS failliet en wordt de particuliere lijn aan beide zijden van de grens genationaliseert. NS degradeert het Duits Lijntje direct tot lokaalspoorweg en laat in de daaropvolgende jaren het tweede spoor opbreken. Omdat de spoorlijn is aangelegd als doorgaande verbinding, zijn de woonkernen langs de bijna kaarsrechte route zoveel mogelijk gemeden. De spoorlijn heeft hierdoor een ongunstige ligging in het toch al dunbevolkte gebied en ondervindt al snel concurrentie van de opkomende autobus. Na de spoorwegstaking van september 1944 is het reizigersvervoer tussen Uden, Gennep en Duitsland dan ook niet meer hervat. Bovendien wordt het goederenvervoer tussen Gennep en Duitsland gestaakt. In augustus 1950 beëindigt NS ook het reizigersvervoer tussen Boxtel en Uden.

In 1954 wordt het baanvak Volkel - Mill gesloten voor het goederenvervoer. Vijf jaar later volgt het baanvak Uden - Volkel. De verbindingen van Kruispunt Beugen naar Gennep en Mill zijn respectievelijk in 1971 en 1972 gesloten. Enkele jaren later is het gehele baanvak Uden - Gennep opgebroken. In mei 1983 beëindigt NS het goederenvervoer tussen Veghel en Uden. Het baanvak is enkele jaren later opgebroken. In 2001 rijdt de laatste goederentrein tussen Boxtel en Veghel. Enkele jaren later verwijdert ProRail in Boxtel de aansluiting op het spoorwegnet. In 2008 is de lijn formeel opgeheven.

Restanten van het Duits Lijntje

Het Duits Lijntje is van Boxtel tot Gennep vrijwel geheel te volgen. Tot in Veghel ligt nog rails is de spoorlijn via een onverhard op de plek van het vroegere tweede spoor te bewandelen. Het tracé tussen Veghel en Gennep is vrijwel helemaal via een onverhard pad te volgen. Langs de lijn staan diverse monumenten ter herinnering aan de spoorweggeschiedenis. In Veghel heeft de brug over de Zuid-Willemsvaart inmiddels een nieuwe plek gekregen. Het oude emplacement en de monumentale overweg in de Vorstenbosscheweg zijn echter nog altijd aanwezig.

Klik hier voor een impressie van de restanten van de oude NBDS-lijn.

De Veghelse hefbrug over de Zuid-Willemsvaart is in 2014 verplaatst naar het terrein van SIEMei aan de Noordkade. Veghel, 20 augustus 2016.


DIENSTREGELING

De eerste jaren na de opening van de spoorlijn Boxtel - Goch rijden dagelijks vier treinen per richting. In mei 1881 gaan in aansluiting op de schepen van de Stoomvaart-Maatschappij Zeeland de eerste boottreinen tussen Vlissingen, Hamburg en Berlijn over de NBDS-lijn rijden. De mailtreinen met internationale post en reizigers vormen veruit de belangrijkse reden van het bestaan van de verbinding. In de loop der jaren rijden de treinen over het Duits Lijntje naast verschillende Duitse steden naar bestemmingen als Sint Petersburg, Praag en Wenen. Van 1888 tot 1892 rijden door toedoen van de Staatsspoorwegen tijdelijk geen mailtreinen over de verbinding. De treinen rijden om via de lijnen van de SS en gaan bij Venlo de grens over. Ook tijdens de Eerste Wereldoorlog rijden geen doorgaande treinen over het Duits Lijntje. Na de oorlog wordt het treinverkeer hervat. In 1923 komt alsnog een eind aan het internationale treinverkeer via Boxtel en Gennep. Hierna rijden dagelijks nog zo'n vijf lokaaltreinen van Gennep naar Wesel en eenzelfde aantal naar Boxtel. Ook rijden in aansluiting op de treinen op de Maaslijn nog enkele treinen tussen Gennep en Kruispunt Beugen. Na de Tweede Wereldoorlog hervat NS de reizigersdienst alleen tussen Boxtel en Uden. Op 1 augusutus 1950 eindigt de inzet van reizigerstreinen op het Duits Lijntje definitief.