Staatslijn C: Meppel - Groningen

Samen met Staatslijnen A en B zorgt Staatslijn C voor de aansluiting van de grote plaatsen in de noordelijke provincies op het Nederlandse spoorwegnet. De 77 kilometer lange spoorlijn tussen Meppel en Groningen is als één van de laatste trajecten uit de eerste staatsaanleg op 1 mei 1870 geopend. De exploitatie op het baanvak komt net als de andere staatslijnen in Noord-Nederland in handen van de Staatsspoorwegen. De dienstregeling op Staatslijn C is grotendeels verweven met die op Staatslijn A tussen Zwolle en Leeuwarden. Sinds jaar en dag zijn beide trajecten onderdeel van de sneltrein- en later intercityverbindingen tussen de noordelijke provincies en de grote steden in de Randstad. In 1952 zijn beide trajecten geëlektrificeerd.

DIENSTREGELING

ICM treinstel 4021 rijdt op 22 oktober 2011 als sprinter van Groningen naar Zwolle, Assen binnen.Staatslijn C kent al vanaf de opening doorgaande treinen. Vrijwel alle treinen rijden van en naar Zwolle. Bovendien rijden enkele treinen via de IJssellijn naar Zutphen en Arnhem. Wanneer de Centraalspoorweg in 1890 in handen komt van de Staatsspoorwegen is het mogelijk om doorgaande treinen te laten rijden tussen Groningen en Leeuwarden enerzijds en via Utrecht naar Amsterdam en de staatsspoorstations van Den Haag en Rotterdam anderzijds. Ook blijft tot de jaren '20 een aantal treinen via de IJssellijn rijden. In Meppel en Zwolle worden diverse treinen uit Groningen gecombineerd met treindelen uit Leeuwarden. Wanneer de spoorwegmaatschappijen intensiever gaan samenwerken, kunnen de treinen van en naar Amsterdam tussen Amersfoort en de hoofdstad ook gebruikmaken van de Oosterspoorweg en wordt de reistijd verder verkort.

Op 4 februari 2012 rijden ICM treinstellen 4244, 4049 en 4246 als intercity van Groningen naar Schiphol, Beilen binnen.Na de elektrificatie van de staatslijn in 1952 wordt de dienstregeling verder uitgebreid en vereenvoudigd. Voortaan rijdt elk uur vanuit Groningen een stoptrein naar Zwolle. In Zwolle wordt het treindeel gecombineerd met een treindeel uit Leeuwarden en rijdt de trein het ene uur naar Amsterdam en het andere uur naar Roterdam en Den Haag. Ook rijdt vrijwel elk uur een stoptrein van Groningen naar Utrecht. Na de elektrificatie van de IJssellijn rijdt deze trein tussen Groningen en Nijmegen. In de jaren '60 knipt NS deze stoptreindienst in Zwolle op en rijden de stoptreinen Groningen - Zwolle alleen nog in de spits. Ook laat NS tussen Groningen en Zwolle elk uur een sneltrein rijden. Na Zwolle gaat deze trein door naar Rotterdam en/of Den Haag. Alleen in de spits rijdt vanaf Zwolle ook een treindeel vanuit Leeuwarden met deze trein mee. Terwijl de nieuwe sneltreinen van Groningen richting de Randstad vrijwel allemaal als aparte treinen rijden, rijden ze van de Randstad richting Groningen tussen Utrecht en Zwolle juist gecombineerd met de reguliere uurdienst van de Randstad naar het noorden. In Zwolle wordt de trein gesplitst in een sneltreindeel naar Groningen en stoptreindelen naar Groningen en Leeuwarden. Voor het overzicht van de complexe verdeling van de doorgaande treinen en de verschillende bestemmingen is jarenlang een apart overzicht in het spoorboekje opgenomen.

Treinstellen 4065 en 4014 passeren als intercity van Groningen naar Schiphol op 9 oktober 2010 bij Meppel de aansluiting met Staatslijn A.Met het ingaan van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 wordt de treindienst enigzins vereenvoudigd. Eenmaal per uur rijdt een intercity van Groningen naar Amsterdam Centraal. Deze intercity stopt op alle stations aan Staatslijn C. In Zwolle wordt de trein gecombineerd met een treindeel uit Leeuwarden. Ook rijdt eenmaal per uur een intercity van Groningen naar Utrecht waarbij het ene uur naar Den Haag en het andere uur naar Rotterdam wordt gereden. Deze trein stopt tussen Groningen en Zwolle alleen in Assen. Het Leeuwarder deel rijdt mee tussen Zwolle en Utrecht en rijdt, wanneer het Groninger deel naar Rotterdam gaat, naar Den Haag en andersom. Ook laat NS tussen Groningen en Zwolle elk uur een aparte stoptrein rijden.

De dienstregeling op Staatslijn C blijft lange tijd ongewijzigd. Wel trekt NS de intercity naar Amsterdam na de opening van de Westelijke Tak van de Schiphollijn in 1986 door naar Hoofddorp.

In 1990 voert NS onder de naam IC'90 tussen Zwolle en Eindhoven een nieuwe intercitydienst in. De treinen rijden voornamelijk in de spits, maar ook op zaterdagochtend en zondagavond. Een groeiend aantal treinen kent afwijkende begin- en/of eindpunten. Vanaf de zomer van 1991 rijdt op zondagavond één stoptrein Groningen - Zwolle door als IC'90 trein naar Heerlen. Een jaar later rijdt op vrijdagmiddag een extra intercity van Groningen naar Maastricht. Een jaar later laat NS elke vrijdag een uur eerder een extra trein naar Horst-Sevenum rijden. Een uur na de trein naar Maastricht rijdt een nieuwe trein naar Eindhoven. Vanaf zomer 1993 rijdt bovendien elke zondagavond een sneltrein van Heerlen naar Groningen. Vanaf 1992 rijdt elke zomer onder de naam 'Efteling Expres' een rechtstreekse trein van Groningen naar Eindhoven. Tussen Groningen en Zwolle rijdt deze trein als extra stoptrein. In 1995 wijzigt de naam in 'Attractie Express'. In mei 1995 wijzigen de bestemmingen van de eerste twee vrijdagse sneltreinen. Voortaan rijdt de eerste trein naar Maastricht en de tweede naar Weert en Roosendaal. Een jaar later rijdt laatstgenoemde trein alleen van Goningen naar Zwolle. De zondagse treinen van en naar Heerlen beginnen en eindigen voortaan in Maastricht. In mei 1998 komt een eind aan de IC'90 treinen tussen Zwolle en Eindhoven. NS laat echter op vrijdagmiddag nog enkele jaren een extra intercity tussen Groningen en Utrecht rijden.

Op 25 oktober 2015 rijdt VIRM-treinstel 8729 onderweg van Groningen naar Amsterdam door de boog aan de noordzijde van Hoogeveen. De trein rijdt deze dag vanwege werkzaamheden de oude route via Amersfoort.Ondertussen wijzigt in 1995 de treindienst van de reguliere intercitydienst tussen Groningen, Leeuwarden en Hoofddorp. Vanaf mei dat jaar rijdt alleen nog het Leeuwarder deel via Amsterdam Centraal en wordt het Groninger deel in Amersfoort afgekoppeld om via Duivendrecht naar Schiphol te rijden. Enkele jaren later rijden beide treindelen gecombineerd via Duivendrecht naar Schiphol. In december 2012 komt na ruim 40 jaar een eind aan de opzet van de intercitydiensten tussen Groningen, Leeuwarden en de Randstad. Die maand wordt de Hanzelijn geopend. Hiermee komt een eind aan het koppelen en splitsen in Zwolle. Ook verdwijnt de stoppende intercity tussen Groningen en Zwolle. Voortaan rijdt eenmaal per uur een intercity van Groningen via Zwolle, Almere en Schiphol naar Den Haag Centraal. Een half uur later rijdt een intercity van Groningen via Zwolle en Utrecht naar Rotterdam Centraal. NS laat tussen Groningen en Zwolle tweemaal per uur een sprinter rijden.

MATERIEELINZET

De sneltreinen tussen Noord-Nederland en de latere Randstad worden vanaf 1960 vrijwel allemaal met treinstellen gereden. Door de vaste inzet van het stroomlijnmaterieel kan de dienstregeling worden versneld omdat de verschillende treindelen snel kunnen combineren en splitsen. Na het invoeren van de intercitydienst bij Spoorslag '70 krijgt het comfortabele Materieel '54 nagenoeg alleenheerschappij op de verbinding. De stoptreindienst tussen Groningen en Zwolle wordt de eerste jaren uitgevoerd met het Materieel '46. In 1984 wordt het Intercitymaterieel op de verbinding geïntroduceerd. De treinstellen vervangen het Materieel '54 eerst in de treinen van Groningen naar Amsterdam. De laatste treinstellen verdwijnen in 1991 uit de intercitydienst tussen Groningen en Rotterdam/Den Haag. Het materieel verschijnt echter nog tot de buitendienststelling in januari 1996 in enkele vrijdagse IC'90 treinen.

Het DM'90 rijdt enkele jaren de stoptreindiensten tussen Groningen en Zwolle. Op 3 mei 2008 is treinstel 3414 als stoptrein uit Zwolle binnengekomen in Groningen. Rechts staat Spurt 304 gereed voor vertrek naar Leer.Het Materieel '54 rijdt eveneens nog tot in 1995 de stoptreinen tussen Groningen en Zwolle. De treindienst wordt hierna overgenomen door het Materieel '64 dat hiermee voor het eerst planmatig in Groningen komt. In april 2002 nemen gereviseerde Plan U-treinstellen de stoptreindienst over. Om de stellen de rijtijden op het traject te laten halen, is de dienstregeling met zeven tot negen minuten verlengd. In december 2003 gaan de laatste Plan U-stellen alsnog terzijde. De stoptreinen worden hierna opnieuw met het Intercitymaterieel gereden. Een overschot aan dieselmaterieel zorgt er eind 2006 voor dat NS vanaf december dat jaar tussen Zwolle en Groningen het DM'90 inzet. Drie jaar later wordt besloten een groot aantal dieselstellen terzijde te stellen. Het winterweer in december 2009 en januari 2010 zorgt echter al snel voor een tekort aan rijvaardig materieel waardoor het meeste DM'90 opnieuw in dienst komt. De stellen rijden nog tot april 2010 de stoptreindienst en tussen Groningen en Zwolle. Hierna neemt het Intercitymaterieel de stoptreindienst opnieuw over. 

De noordelijke lijnen naar Groningen en Leeuwarden worden sinds jaar en dag tijdens de herfst voorzien van zogenaamde Sandite-gel. Een aantal jaar wordt het aanbrengen van de gel verzorgd door een SGM-treinstel dat hiervoor dagelijks heen en weer rijdt tussen Groningen, Meppel en Leeuwarden. Op 29 oktober 2016 is treinstel 2979 even voor Beilen onderweg van Goningen naar Meppel.Het Dubbeldeks Interregiomaterieel verschijnt vanaf eind jaren '90 in enkele intercity's van en naar Groningen. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2013 neemt het materieel een aanzienlijk deel van de treindiensten over van het Intercitymaterieel. De treinstellen gaan vrijwel alle intercity's tussen Groningen en Rotterdam rijden. Bovendien rijdt NS ongeveer de helft van de intercity's tussen Groningen en Den Haag met de treinstellen. Het Intercitymaterieel rijdt de andere helft van deze treinen en alle sprinters op het traject. Vanaf begin februari 2013 wordt de volledige intercitydienst tussen Groningen en Den Haag met het DD-IRM uitgevoerd en rijdt het ICM de meeste treinen tussen Groningen en Rotterdam.