Staatslijn E: Breda - Venlo - Maastricht

Staatslijn E is de verbinding tussen Breda, Tilburg, Eindhoven, Venlo en Maastricht en sluit bovendien op verschillende plaatsen aan op bestaande verbindingen met België en Duitsland. In Breda is de lijn gekoppeld aan de staatslijn naar Rotterdam. In Boxtel sluit de verbinding aan op Staatslijn H naar 's-Hertogenbosch en Utrecht. De opening van de spoorlijn Eindhoven - Weert zorgt er in 1913 voor dat treinen tussen Noord- en Zuid-Nederland niet langer via Venlo hoeven omreiden. Het baanvak Breda - Venlo blijft echter een belangrijke schakel tussen West-Nederland en Zuid-Duitsland. Bovendien verbindt de lijn diverse Brabantse steden. Ook kent de lijn nog altijd veel goederenvervoer tussen de Rotterdamse haven en het Ruhrgebied. Het baanvak Venlo - Roermond vormt samen met de later aangelegde staatslijn Nijmegen - Venlo de regionale verbinding tussen Oost- en Zuid-Nederland. Het baanvak Roermond - Maastricht wordt voornamelijk gebruikt door de treinen tussen Amsterdam en Zuid-Limburg.

Op 20 april 2013 is ICE-treinstel 4654 bij Helmond Brandevoort onderweg van Köln naar Amsterdam. De trein rijdt vanwege werkzaamheden via Venlo in plaats van via Arnhem. Op de foto zijn de karakteristieke bovenleidingportalen te zien die alleen bij het baanvak Dordrecht - Breda en Staatslijn E zijn toegepast.Staatslijn E is ruim 180 kilometer lang. Tussen Breda en Maastricht maakt het tracé een ruime omweg om zoveel mogelijk steden in Brabant en Limburg te bedienen. Bovendien loopt de lijn mede dankzij het Ministerie van Oorlog via Venlo om zo de overbrugging van de Maas middels een bestaande vesting te beschermen. De aanleg van de staatslijn begint zowel vanuit Breda als vanuit Maastricht. In oktober 1863 is het baanvak tussen Breda en Tilburg gereed. In mei 1865 volgt het traject Tilburg - Boxtel. Vier maanden later wordt het baanvak Maastricht - Roermond - Venlo in gebruik genomen. In 1866 is Eindhoven zowel vanuit Boxtel als vanuit Venlo per spoor bereikbaar. Datzelfde jaar is bij Venlo de Staatslijn die aansluiting geeft op het Pruisische spoorwegnet gereed.

Plan V 458 maakt op 19 oktober 2013 als sprinter van Oisterwijk naar Weert een korte stop bij de voorstadshalte Eindhoven Beukenlaan.In 1872 zijn door de ingebruikname van de Moerdijkbrug vanuit Breda ook Dordrecht en Rotterdam per spoor bereikbaar. Bovendien ontstaat datzelfde jaar via de Zeeuwse Lijn en het traject Roosendaal - Breda van de Belgische AR een verbinding tussen de Zeeuwse havens en Limburg. Voor deze verbinding zijn de twintig jaar voorafgaand aan de aanleg door de Staat al diverse particuliere plannen ontwikkeld. 

Op 17 januari 2016 rijdt E-loc 1614 met een lege kalktrein bestemd voor het Belgische Hermalle door Roermond. De loc brengt de trein van Beverwijk naar Sittard en passeert hier de voormalige aansluiting van de IJzeren Rijn richting Duitsland.Aan het begin van de twintigste eeuw zorgt het toenemende vervoer van steenkool uit de Zuid-Limburgse mijnen voor een groeiend belang van de noord-zuidverbinding via Staatslijn E. Deze periode wordt dan ook flink geïnvesteerd in de verbinding tussen West- en Zuid-Nederland. Het baanvak Roermond - Maastricht is in 1912 dubbelsporig en een jaar later wordt de spoorlijn Eindhoven - Weert in gebruik genomen. Via de IJzeren Rijn tussen Weert en Roermond ontstaat met de nieuwe spoorlijn een aanzienlijk kortere verbinding tussen de groten steden in het westen van Nederland en Zuid-Limburg. In 1917 is in Susteren speciaal voor het kolenvervoer een omvangrijk rangeerterrein in gebruik genomen. In de daaropvolgende jaren is het emplacement uitgebreid met een locomotiefloods en wagenwerkplaats.

Op 19 oktober 2013 brengt Plan U 114 motorrijtuig 41 van Blerick naar het Spoorwegmuseum. Het opvallende duo rijdt hierbij het dan bijna 150 jaar oude stationsgebouw van Horst-Sevenum voorbij. Het Waterstaatgebouw van het type vijfde klasse is één van de laatste bewaardgebleven gebouwen uit de aanlegperiode van de Staatslijn.Het vervoer op Staatslijn E is na de komst van de nieuwe verbinding via Weert grotendeels opgeknipt. De lijn Breda - Eindhoven - Venlo is vooral van belang voor het vervoer tussen de Rotterdamse haven en het Ruhrgebied. De lijn Venlo - Roermond kent tot het samengaan van de verschillende spoorwegmaatschappijen nog doorgaande treinen tussen Amsterdam, Nijmegen en Maastricht. Na de Tweede Wereldoorlog is de lijn vrijwel alleen nog van belang voor het regionale vervoer. Het traject Roermond - Maastricht blijft de verbindende schakel tussen Zuid-Limburg en de rest van Nederland.

Net als langs de andere lijnen van de staatsaanleg verschijnt langs Staatslijn E een groot aantal zogenaamde waterstaatstations. Het stationsgebouw van Reuver is bewaard gebleven en ziet op 9 juni 2012 Velios 358 als stoptrein van Nijmegen naar Roermond binnenkomen.Door het opsplitsen in verschillende deeltrajecten is Staatslijn E gefaseerd geëlektrificeerd. In april 1938 is het traject Boxtel - Eindhoven, als onderdeel van het zogenaamde Middennet, elektrisch berijdbaar. Het traject Roermond - Maastricht is in mei 1949, tegelijkertijd met het baanvak Eindhoven - Weert - Roermond, geëlektrificeerd. Een jaar later volgt het baanvak Breda - Boxtel. De spoorlijn Eindhoven - Venlo is uiteindelijk in juni 1956 elektrisch berijdbaar.

Eind jaren '80 maakt NS in het kader van het project Rail '21 plannen om ook de Maaslijn te elektrificeren. De enkelsporig gebleven spoorlijn zou tevens verdubbeld worden. De spoorlijn zou onderdeel worden van een doorgaande verbinding tussen Maastricht, Arnhem, Zwolle, Groningen en Leeuwarden. Net als een groot deel van de plannen rondom Rail '21 wordt ook dit plan niet uitgevoerd. Wel is de verbinding in 1996 gemoderniseerd en geschikt gemaakt voor een sneltreindienst.

In 1998 start tussen Boxtel en Eindhoven de uitbreiding van twee naar vier sporen. De gelijkvloerse aansluiting tussen de lijnen uit Tilburg en 's-Hertogenbosch ten noorden van Boxtel verdwijnt. Ten zuiden van het station wordt met een fly-over een ongelijkvloerse aansluiting gerealiseerd. De sporen en het station komen in Best in een spoortunnel te liggen. Het project is in 2002 gereed.

In 2014 is besloten de Maaslijn van Nijmegen via Venlo naar Roermond alsnog te moderniseren en te elektrificeren.

ICM-treinstellen 4027 en 4050 zijn op 20 april 2013 bij Boxtel onderweg van Tilburg naar Venlo. Ook na de opening van de Betuweroute kent Staatslijn E nog veel goederenvervoer. Op 7 april 2013 staat E-loc 189 998 in Venlo te wachten op de volgende inzet. Veolia-treinstel 354rijdt op 7 april 2013 op het dubbelsporige baanvak tussen het huidige en het voormalige station van Tegelen als stoptrein van Nijmegen naar Roermond. De sprinterserie tussen Nijmegen en Deurne is één van de laatste waar het Plan V materieel wordt ingezet. Op 20 april 2013 zijn treinstellen 958 en 964 bij Helmond Brouwhuis onderweg van Deurne naar Nijmegen.

DIENSTREGELING

Op 29 augustus 2015 vertrekken links DDZ-treinstam 7529 als intercity van Venlo naar Dordrecht en rechts treinstam 7609 als intercity van Zwolle naar Roosendaal uit Tilburg.De eerste jaren rijden de Staatsspoorwegen over Staatslijn E dagelijks enkele doorgaande treinen tussen Moerdijk en Maastricht. Daarnaast rijden enkele treinen op gedeeltes van de spoorlijn. Wanneer de Moerdijkbrug in 1872 gereed is, wordt de treindienst doorgetrokken naar Dordrecht en vijf jaar later ook naar Rotterdam. Naast de doorgaande treinen Rotterdam - Maastricht rijdt ook een aantal treinen tussen Rotterdam, Venlo en Duitsland. Wanneer de SS en HSM intensiever gaan samenwerken, rijden de vervoerders ook doorgaande treinen vanuit Rotterdam en later ook Amsterdam via de Betuwelijn en de Maaslijn naar Maastricht. Naast het reizigersvervoer zijn Staatslijn E en de Maaslijn van groot belang voor het vervoer van steenkool vanuit de Limburgse mijnen.  

Op 17 januari 2016 rijdt Veolia-treinstel 205 als stoptrein van Nijmegen naar Roermond Swalmen binnen.De opening van de nieuwe spoorlijn tussen Eindhoven en Weert zorgt in 1913 voor een aanzienlijke wijziging op de dienstregeling. Een groot aantal reizigers- en goederentreinen tussen de grote steden in West-Nederland en Zuid-Limburg rijdt voortaan via de nieuwe verbinding. Er rijden echter ook nog treinen vanuit Amsterdam via Amersfoort, Nijmegen en de Maaslijn naar Zuid-Limburg. Met de vernieling van de Rijnbrug bij Rhenen komt een eind aan de laatstgenoemde doorgaande treindienst.

Na de elektrificatie van het baanvak Eindhoven - Roermond - Maastricht/Heerlen in 1949 knipt NS de dienstregeling op de staatslijn definitief op. Tussen Amsterdam en Maastricht/Heerlen gaan rechtstreekse sneltreinen rijden. Het baanvak Breda - Venlo is vooral van belang van het goederenvervoer tussen de Rotterdamse haven en Duitsland. Ook rijdt lange tijd een groot aantal internationale reizigerstreinen over de verbinding. Over baanvak tussen Venlo en Roermond rijden vrijwel alleen nog regionale stoptreinen.

Dienstregeling Breda - Venlo

Plan V stellen 907 en 474 zijn op 20 maart 2011 ten oosten van Oisterwijk onderweg van Eindhoven naar Tilburg Universiteit.Na de elektrificatie van het baanvak Breda - Boxtel laat NS elk uur een doorgaande stoptrein tussen Amsterdam, Rotterdam, Breda en Eindhoven rijden. Tussen Eindhoven en Venlo pendelt bijna elk uur eveneens een stoptrein. Ook rijden enkele doorgaande sneltreinen tussen Hoek van Holland en Duitsland via het traject. In 1961 verlengt NS de uurdienst Amsterdam - Eindhoven naar Venlo. De treinen berijden nog altijd het complete traject als stoptrein. Een aantal treinen rijdt tot Eindhoven waar een overstap wordt geboden op een stoptrein naar Venlo en Keulen. Ook rijden, naast de boottreinen uit Hoek van Holland, ook vanuit Den Haag en Rotterdam enkele treinen naar Keulen. Bij het invoeren van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 wordt de treindienst Amsterdam - Venlo officieel een intercitydienst. De treinen stoppen echter nog altijd bij elk station. Naast de bestaande treindienst voert NS een echte intercitydienst tussen Rotterdam en Venlo in. Een groot deel van deze treinen rijdt van en naar Keulen. Met het gereedkomen van het nieuwe Centraal Station in Den Haag rijden beide treinseries van en naar Den Haag Centraal. Naast de treinen tussen Den Haag en Keulen, rijden ook beroemde treinen als de Rheingold en Brittania Express vanuit Hoek van Holland naar het Duitse achterland. In mei 1992 worden de Colonia Express en Brittania Express als laatste doorgaande treinen van en naar Hoek van Holland opgeheven. 

Op 10 september 2015 rijden ICM-treinstellen 4016 en 4031 als intercity van Den Haag naar Venlo Blerick binnen.Om de  rechtstreekse treindienst tussen Den Haag en Venlo te versnellen, voert NS in 1981 een nieuwe stoptreindienst tussen Tilburg West en Eindhoven in. Later verdwijnen ook tussenstops op de Oude Lijn en tussen Dordrecht en Breda. In 1995 wijzigt NS de treindienst op de Staatslijn in een uurdienst Den Haag - Venlo en een uurdienst Den Haag - Heerlen met een aansluitende trein tussen Eindhoven en Venlo/Keulen. Enkele jaren later wordt de internationale treindienst opgeheven en trekt de DB de stoptreindienst tussen Koblenz, Keulen en Kaldenkirchen door naar Venlo.

Dienstregeling Venlo - Roermond

De verbinding tussen Venlo en Roermond maakt decennialang deel uit van de Maaslijn tussen Nijmegen en Roermond. Na de Tweede Wereldoorlog rijden tussen Zwolle en Roermond rechtstreekse sneltreinen. Begin de jaren '50 wijzigt de dienst in een tweeuursdienst tussen Enschede en Roermond, aangevuld met een tweeuursdienst tussen Nijmegen en Roermond. Vanaf 1960 rijden de treinen alleen nog tussen Nijmegen en Roermond. Een deel van de treinen rijdt een aantal jaar van en naar Arnhem.

Diensregeling Roermond - Maastricht

Plan V stellen 469, 945 en 947 passeren op 28 mei 2012 als sprinter van Roermond - Maastricht Randwyck de karakteristieke Post T in Maastricht.Tussen Roermond en Maastricht rijdt sinds de elektrificatie van het baanvak elke twee uur een sneltrein Amsterdam - Utrecht - Maastricht en elke twee uur een sneltrein Den Haag/Rotterdam - Utrecht - Maastricht. Vanaf 1950 rijdt tussen Roermond en Maastricht ook elk uur een stoptrein. Met de komst van de stoptreindienst komt een eind aan de tijdelijke busdienst die NS na de oorlog tussen de kleinere stations uitvoert. Ook de stops van de sneltrein in Echt en Geleen-Lutterade komen hierbij te vervallen. In 1960 voert NS een starre uurdienst tussen Amsterdam en Maastricht in. Een jaar later rijden de treinen van en naar Zandvoort aan Zee. De stoptreinen Roermond - Maastricht rijden voortaan elk uur van en naar Eindhoven.

Vanaf de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 laat NS elk half uur een intercity tussen Zandvoort en Zuid-Limburg rijden. Het ene halfuur rijdt de trein naar Heerlen, het andere halfuur naar Maastricht. De stoptreindienst wijzigt in een uurdienst Roermond - Maastricht en een uurdienst Roermond - Heerlen. In Sittard sluit de stoptrein naar Maastricht aan op de intercity naar Heerlen en andersom. Vanaf 1995 rijden de intercity's naar Heerlen vanuit Den Haag.

Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling in december 2006 laat NS de intercity's naar Zuid-Limburg vanuit Alkmaar rijden. De treinen rijden elk halfuur tussen Alkmaar en Sittard waar ze worden opgesplitst in een treindeel naar Maastricht en een deel naar Heerlen. Zes jaar later wijzigt de treindienst in een halfuursdienst Alkmaar - Maastricht. Tegelijkertijd laat NS de treinen Schiphol - Eindhoven doorrijden naar Heerlen.

SLT-treinstel 2628 rijdt op 24 augustus 2014 ten westen van Rijen als sprinter van Breda naar Utrecht Centraal. E-loc 189 040 is op 6 december 2014 bij Helmond Brandevoort met een lege ertstrein onderweg naar de Maasvlakte. Op 17 mei 2014 vertrekt SLT-treinstel 2423 als sprinter van Eindhoven naar Tilburg Universiteit uit Tilburg. VIRM-treinstel 8621 is op 3 mei 2014 bij Susteren onderweg van Alkmaar naar Maastricht. Rechts ligt het balastbed van het laatste opgebroken spoor van het omvangrijke emplacement.

MATERIEELINZET

Op de geëlektrificeerde delen van de staatslijn rijden ook na het verdwijnen van de stoomtractie lange tijd voornamelijk getrokken treinen. Niet alleen de internationale sneltreinen die bij Venlo de grens over gaan, maar ook de intercity's tussen Amsterdam en Zuid-Limburg en tussen Den Haag en Venlo bestaan decennialang uit verschillende locomotieven en rijtuigen. De stoptreindiensten rijden doorgaans met treinstellen. Hierbij zet NS regelmatig de oudste materieelsoorten in.

Breda - Venlo

DDZ-treinstam 7527 is op 29 augustus 2015 bij Boxtel onderweg van Venlo naar Dordrecht.NS rijdt binnenlandse treinen tussen Rotterdam, Breda en Eindhoven na de elektrificatie van het baanvak voornamelijk met de verschillende soorten elektrisch stroomlijnmaterieel. De treinenop het baanvak Eindhoven - Venlo rijden vanaf 1954 met diesellocomotieven uit de serie 2600. In 1956 nemen elektrische locs de treinen over. In de treinen die vanuit Amsterdam via de Oude Lijn naar Breda, Eindhoven en Venlo rijden, zet NS voornamelijk het Materieel '40 in. In de loop van de jaren '60 neemt het nieuwe Materieel '64 de doorgaande stoptreindienst over. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 rijden de treinen tussen Rotterdam, Venlo en Keulen met getrokken treinen die bestaan uit zowel Duitse als Nederlandse rijtuigen. Hierbij zet NS voornamelijk Plan K- en N-rijtuigen in. Het Materieel '64 blijft actief tussen Amsterdam en Venlo.

Het Plan V materieel is net als het Materieel '46 tot de buitendienststelling in de stoptreindiensten op en rondom de zuidelijke staatslijn te zien. Op 3 mei 2014 rijdt treinstel 478 als sprinter van Nijmegen naar Deurne Eindhoven binnen.In 1980 vervangt NS de oude rijtuigen tussen Den Haag, Venlo en Keulen door de eerste nieuwe Intercityrijtuigen. Een jaar later vervangt het Materieel '54 het Materieel '64 in de binnenlandse Intercity's. Het Materieel '46 gaat dat jaar tot de buitendienststelling in 1983 de nieuwe stoptreindienst tussen Tilburg West en Eindhoven rijden. Hierna zet NS het Materieel '64 de stoptreindienst in. Een jaar later keer het Materieel '64 ook terug in een aantal treinen tussen Den Haag en Venlo.

Van 1990 tot 1994 rijdt het Materieel '54 de de stoptreinen tussen Tilburg West en Eindhoven. Hierna keert het Materieel '64 weer terug. Een jaar later wijzigt NS de Intercitydienst op de Staatslijn en verdwijnt het Materieel '54 van de verbinding. De treinen tussen Den Haag en Heerlen rijden allemaal met Intercityrijtuigen.

Venlo - Roermond

Op 3 mei 2014 staat GTV-treinstel 355 in Roermond klaar voor vertrek naar Nijmegen.De treinen tussen Venlo en Roermond rijden tot begin jaren '50 met stoomtractie. Hierna laat NS het vooroorlogse dieselelektrische stroomlijnmaterieel op het baanvak rijden. De doorgaande treinen naar Enschede rijden voornamelijk met DE 5 treinstellen. De overige treinen met de oude Dieseldrieën. In 1961 introduceert NS de nieuwe Plan U treinstellen op de verbinding. De treinstellen hebben ruim 35 jaar vrijwel alleenheerschappij op de spoorlijn. Na de nodige aanpassingen aan het baanvak introduceert NS in juni 1997 het nieuwe Dieselmaterieel '90 op de Maaslijn. De treinstellen rijden tot de overname door Veolia op de verbinding. De nieuwe vervoerder huurt vanaf december 2006 de eerste door Arriva afgedankte Wadlopers van NS Financial Services Company. Het duurt nog tot eind januari 2007 totdat voldoende Wadlopers beschikbaar zijn voor de uitvoering van de dienstregeling. In november dat jaar introduceert Veolia het eerste GTW-treinstel op het baanvak. Drie maanden later zijn de laatste Wadlopers vervangen. 

Roermond - Maastricht

Op 10 september 2015 rijden Plan V-treinstellen 450 en 475 als sprinter van Roermond naar Maastricht Randwyck het karakteristieke brede station Geleen-Lutterade binnen.De treinen tussen de grote steden in het westen en Zuid-Limburg rijden ook na de elektrificatie van de verbinding voornamelijk met getrokken materieel. De zaterdagse Valkenburgexpressen rijden met treinstellen van het Materieel '46. De treinstellen verzorgen tevens samen met treinstellen van het Materieel '36 de stoptreindiensten in Zuid-Limburg. Vanaf 1966 rijdt NS een deel van de treinen tussen Zandvoort en Zuid-Limburg met treinstellen van het Materieel '46 en het Materieel '54. Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling bij Spoorslag '70 rijden alle treinen tussen Zandvoort en Zuid-Limburg met locomotieven uit de serie 1200 en Plan E-rijtuigen. Het Materieel '46 blijft de Limburgse stoptreinen rijden.

In de loop van 1981 en 1982 voert NS geleidelijk de nieuwe locomotieven uit de serie 1600 samen met de Intercityrijtuigen in de treindienst tussen Zandvoort en Zuid-Limburg in. In 1983 gaan de laatste treinstellen van het Materieel '46 terzijde en neemt het Materieel '64 de stoptreindiensten in Zuid-Limburg over. Begin jaren '90 zet NS ook het Materieel '54 in de stoptreindiensten in. De treinstellen rijden voornamelijk de extra spitstreinen.

Bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling in december 2006 wijzigt NS de opzet van de intercitydienst en neemt het DD-IRM de complete doorgaande treindienst over.