Spoorlijn Bilthoven - Zeist

Aan het einde van de negentiende en begin van de twintigste eeuw laat de Nederlandsche Centraal Spoorweg-Maatschappij als aanvulling op de eigen Centraalspoorweg door verschillende dochterondernemingen buurtspoorwegen rondom Utrecht aanleggen. Eén van de ondernemingen is de Nederlandsche Buurtspoorweg-Maatschappij die, in aansluiting op de Centraalspoorweg, een zeven kilometer lange lokaalspoorweg van De Bilt naar Zeist aanlegt. De dubbelsporige lokaallijn wordt in augustus 1901 geopend. Tegelijkertijd met de aanleg van de spoorlijn ontwikkelen zich enkele villadorpen in de bosrijke omgeving. Deze ontwikkeling is mede mogelijk door investeringen van de spoorwegmaatschappij, zo is de NCS grootaandeelhouder van NV Villapark Bosch en Duin.

In januari 1941 is de treindienst gestaakt en wordt de spoorlijn op last van de bezetter opgebroken. Na de Tweede Wereldoorlog is de spoorlijn als enkelsporige goederenlijn herlegd. In 1972 is de verbinding definitief gesloten en zes jaar later opgebroken. Tussen Bilthoven en het voormalige station Huis ter Heide aan de Amersfoortseweg volgt een fietspad het vroegere tracé. Tussen Huis ter Heide en Zeist is door nieuwbouw vrijwel niets van de voormalige spoorlijn terug te vinden.

Ter hoogte van Bosch en Duin zijn na de Tweede Wereldoorlog diverse personenrijtuigen neergezet om als noodwoning te fungeren. Dit gebeurt na de oorlog op diverse plekken in het land met een groot aantal rijtuigen. Omdat het om noodvoorzieningen gaat, is het grootste deel van de rijtuigen in de decennia na de oorlog weer verdwenen. Twee van de rijtuigen die bij het voormalige station Bosch en Duin zijn neergezet, blijven echter veel langer in gebruik als woning. Het voormalige ZHESM-rijtuig mC 9901 rijdt van 1908 tot de oorlog op de Hofpleinlijn. Na de oorlog is het nabij het voormalige station geplaatst en in gebruik als woning. In april 2015 is het eerste elektrische motorrijtuig van Nederland gesloopt. Het andere rijtuig is een voormalig lokaalspoorrijtuig C1040 van de HSM. In de loop der jaren is het rijtuig echter onherkenbaar verbouwd en uitgebreid. Bosch en Duin kent geen stationsgebouw maar wel een kiosk. Deze staat eerder bij een tramhalte in Zeist en is na de sluiting van het station verplaatst naar de Duinweg. Na jarenlang als woonhuis te zijn gebruikt, is de kiosk in 2005 gesloopt.

In Bilthoven is de voormalige spoorlijn tussen de Centraalspoorweg en de Sperwerlaan opgegaan in de diverse tuinen. Alleen de opvallende hobbel in de Julianalaan herinnert hier aan de vroegere spoorwegovergang. Buiten de komgrens van Bilthoven slingert de voormalige spoorlijn door het bosrijke gebied van de Biltsche Duinen en diverse landgoederen. Hier is duidelijk het brede talud van de dubbelsporige buurtspoorweg te herkennen. Onder een deel van het tracé ligt een 10kV-leiding ten behoeve van NS.
Langs de voormalige spoorlijn zijn diverse spoorstaven die als hectometerpalen zijn gebruikt, bewaard gebleven. Deze zijn inmiddels echter vrijwel allemaal onleesbaar, zoals deze ter hoogte van Golfclub De Pan. Van het voormalige station Bosch en Duin is vrijwel niets terug te vinden. Het enigzins verhoogde pad rechts verraad echter het vroegere perron. Het voormalige baanlichaam halverwege Bosch en Duin en Huis ter Heide. Het stationsgebouw van Huis ter Heide is twee jaar na het staken van het reizigersvervoer in gebruik genomen als café Spitfire. Door de ligging aan de Amersfoortse Weg en vliegbasis Soesterberg vormt het jarenlang een bekende uitvalsbasis. Inmiddels is het café gesloten.

In 1985 wordt de rijksweg A28 tussen Rijnsweerd en Den Dolder geopend. De snelweg doorkruist het voormalige tracé van de spoorlijn De Bilt - Zeist via een ingraving. Ter hoogte van de kruising is al in 1968 een enkelsporig spoorwegviaduct aangelegd. Al sinds 1961 vindt er echter geen noemenswaardig goederenvervoer van en naar Zeist plaats. Het belangrijkste argument voor het viaduct is dan ook de eventuele reactivering van de lokaallijn als reizigersverbinding. Later wordt bekend dat het viaduct tijdens de Koude Oorlog als dekmantel is gebruikt voor de kerosineleiding van Rotterdam naar Vliegbasis Soesterberg.

In Zeist blijft na het opbreken van de spoorlijn en het stationsemplacement lange tijd een braakliggend terrein achter. Enkele jaren geleden zijn de laatste sporen door nieuwbouw van woonwijken en bedrijfsterreinen verdwenen. Het enige wat aan de vroegere NBM-lijn herinnert, is de Stationslaan midden in de plaats.

Het bewaarde spoorwegviaduct over de A28. Het viaduct is niet alleen door verschillende hekken, maar inmiddels ook door de begroeiing ontoegankelijk geworden. Enkele jaren eerder is het viaduct nog wel te bereiken. Een groot hek zorgt er echter voor dat het niet te betreden is. In Zeist zijn de sporen van de voormalige spoorlijn naar Bilthoven grondig uitgewist. In de groenstrook langs de Huis Ter Heideweg is echter ogenschijnlijk nog grind uit het ballastbed terug te vinden.