Trajecten

Rotterdam kent een dynamsiche spoorweggeschiedenis. Een groot deel van de oorspronkelijke spoorlijnen door de stad is in de loop der jaren gesloten en verlegd. De meest opvallende spoorwegwerken ontstaan door de aanleg van de staatslijn naar Dordrecht uit 1877 en de Hofpleinlijn uit 1908. Beide trajecten slingeren over kilometerslange viaducten door de stad. De twee imposante viaducten door de stad komen vrijwel ongeschonden uit de Tweede Wereldoorlog maar zijn respectievelijk in 1993 en 2010 voor het spoorvervoer gesloten. De hefbrug over de Koningshaven en het 1,9 kilometer lange Hofpleinlijnviaduct zijn bewaard gebleven en hebben inmiddels een monumentale status.

Eind jaren '80 van de negentiende eeuw legt de Koninklijke Nederlandse Locaalspoorweg-Maatschappij vanuit Apeldoorn enkele lokaallijnen aan. Tussen Apeldoorn en Hattem is in 1887 de Baronnenlijn geopend. In Hattemerbroek sluit de spoorlijn aan op de Centraalspoorweg naar Zwolle. In opdracht van het Ministerie van Oorlog legt de KNLS de verbinding aan als hoofdspoorweg. De spoorlijn is van groot belang voor de ontwikkeling van de industrie in de dorpen op het noordelijk deel van de Veluwe en kent dan ook diverse aansluitingen naar bedrijven. Voor het reizigersvervoer is de lokaallijn minder van belang. In oktober 1950 staakt NS dan ook het vervoer van passagiers op de verbinding. Het baanvak Heerde - Wapenveld is hierbij compleet gesloten. De rails blijft echter liggen en wordt nog tot 1970 incidenteel gebruikt. Hierna wordt het samen met het baanvak tussen Wapenveld en Hattem definitief gesloten. In mei 1972 staakt NS ook tussen Apeldoorn en Heerde en tussen Hattem en Hattemerbroek het goederenvervoer.

In oktober 1953 sluit NS de spoorlijn tussen de aansluiting bij Haagse Loolaan en Scheveningen. De lijn is vanaf 1907 onderdeel van de Hofpleinlijn, de eerste geëlektrificeerde spoorlijn in Nederland. Bij de Loolaan is er vanuit Scheveningen zowel een aansluiting richting Rotterdam als naar Den Haag. Beide verbindingsbanen en het traject naar Scheveningen worden na de sluiting vrijwel direct opgebroken om plaats te maken voor de Haagse nieuwbouwwijk Mariahoeve. De spoorweggeschiedenis is op de meeste plekken dan ook snel en grondig uitgewist.

Tussen 1912 en 1918 opent de Hollandsche Electrische Spoorweg Maatschappij een omvangrijk netwerk van lokaalspoorwegen in het tot dan toe van spoorvervoer verstoken gebied tussen Haarlem, Amsterdam, Utrecht en Leiden. Hoewel de lijnen grotendeels buiten de Haarlemmermeer liggen, krijgen ze in de volksmond de naam Haarlemmermeerlijnen. De spoorwegmaatschappij voorziet het ruim 120 kilometer lange netwerk van bijna dertig, vaak imposante stationsgebouwen en bijna zeventig wachterswoningen. Daarnaast bouwt de HESM diverse woningen voor het personeel. De treindienst op het spoorwegnet wordt, in tegenstelling tot wat de naam en bijbehorende ambities van de spoorwegmaatschappij doen denken, met stoomtractie uitgevoerd en is slechts van weinig betekenis. Met de opkomst van het busvervoer neemt het reizigersvervoer op de Haarlemmermeerlijnen snel af.

In oktober 1910 opent de Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij Deventer - Ommen de spoorlijn Deventer - Raalte - Ommen. Op 14 mei 1935 wordt de lokaallijn, net geen 25 jaar na de start van de treindienst, alweer gesloten. De complete spoorlijn is al snel na het beëindigen van de treindienst opgebroken. Door ruilverkaveling, de uitbeiding van woonkernen, aanleg van wegen maar ook omdat de lijn is aangelegd als lokaalspoorweg, laat het tracé na de sluiting van de verbinding weinig sporen in het landschap achter. Wel zijn twee van de vier door de OLDO gebouwde stationsgebouwen bewaard gebleven en zijn langs het tracé diverse spoorse monumenten opgericht.

De IJmondlijn is lange tijd één van de best bewaarde ongebruikte spoorlijnen in Nederland. Nadat NS op 25 september 1983 de reizigersdienst staakt, zijn eigenlijk alleen de bovenleidingmasten verwijderd. Het traject wordt dan alleen nog voor het goederenvervoer gebruikt. In 1989 is één van de twee sporen opgebroken en de beveiliging vereenvoudigd. In oktober 1994 stopt ook het goederenvervoer. Bijna twee jaar later rijden er opnieuw treinen op de Vislijn. LoversRail rijdt vanaf augustus 1996 dagelijks met enkele reizigerstreinen over het traject. Deze reactivering blijkt geen succes en in december 1999 is de treindienst definitief gestaakt. De spoorlijn blijft hierna vijftien jaar vrijwel onaangeroerd. In 2014 is het noordelijke deel echter opgeschoond en verbouwd tot wandelpad en start de verwijdering van het zuidelijke deel voor de aanleg van een busbaan.