TEE DE4/RAm

In 1957 gaat de Trans Europ Express van start. Door heel West-Europa gaan snelle moderne treinen rijden. Verschillende nationale spoorwegmaatschappijen bouwen nieuw materieel voor de internationale verbindingen. NS en de Zwitserse SBB ontwikkelen samen een reeks vierdelige dieselstellen. De vijf luxe treinstellen gaan onder andere tussen Amsterdam en Parijs en tussen Amsterdam en Zürich rijden. In 1974 gaan de stellen alweer buiten dienst. In 1977 zijn de vier resterende treinstellen naar Canada verscheept waar ze tot 1992 dienst doen bij de Ontario Northland Railroad. In 1979, 1980 zijn de motorrijtuigen vervangen door diesellocs. In 1998 keren vijf terzijde gestelde rijtuigen terug naar Europa. Vanaf 2006 zijn de rijtuigen eigendom van de Stichting TEE Nederland.

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog krijgen de internationale verbindingen in West-Europa steeds meer concurrentie van de auto en het vliegtuig. In 1953 introduceert toenmalig president-directeur van de Nederlandse Spoorwegen, de heer Dr. Ir. F.Q. den Hollander het idee voor een Europees netwerk van snelle en comfortabele treinverbindingen. Het Trans Europ Express-netwerk moet snelheid, eenheid en comfort uitstralen. De TEE-treinen krijgen dezelfde huisstijl en logo's en kennen alleen eerste klasse. Omdat de treinen op verschillendee stations moeten kopmaken en omdat de grensovergangen nog niet zijn geëlektrificeerd, kiezen de verschillende spoorwegmaatschappijen voor de bouw van nieuwe dieseltreinstellen. Terwijl de Franse en Italiaanse spoorwegen voor aangepast bestaand materieel kiezen, laten de Duitse spoorwegen nieuwe treinstellen bouwen. NS en SBB ontwikkelen gezamenlijk een reeks nieuwe treinstellen. Zowel de Nederlandse als de Zwitserse industrie bouwen delen van de treinstellen. Zo zijn de motorrijtuigen bij Werkspoor in Utrecht gebouwd en bouwt het Zwitserse SIG in Neuhausen de drie passagiersrijtuigen. NS neemt drie DE 4-treinstellen met de nummers 1001-1003 in gebruik. De RAm 501 en 502 komen bij de SBB in dienst.

De indeling van de treinstellen is door de aanwezigheid van enkel eerste klasse opvallend ruim opgezet. In het motorrijtuig bevindt zich naast drie dieselmotoren een grote bagageruimte. Daarnaast zijn er ruimtes voor de douane en het andere treinpersoneel. Het tweede rijtuig kent negen coupés met elk zes zitplaatsen. In rijtuig drie bevindt zich de restauratie met 32 zitplaatsen en de bijbehorende keuken. Ook is er een open afdeling met 18 zitplaatsen. In het stuurstandrijtuig bevindt zich een open afdeling met 42 zitplaatsen. Achter de cabine is een slaapgelegenheid voor het personeel.

Al snel na de opzet van het TEE-netwerk zijn steeds meer grensovergangen geëlektrificeerd en zijn steeds meer TEE-diensten versneld door de inzet van getrokken treinen met meerspanningslocomotieven. De inzet van locomotieven en rijtuigen zorgt niet alleen voor een hogere dienstsnelheid, maar ook voor een meer flexibele inzet van het spoorwegmaterieel. In februari 1971 raakt treinstel 501 bij een ongeval in Duitsland onherstelbaar beschadigd. De resterende vier treinstellen rijden na het ongeval alleen nog TEE Edelweiss. In mei 1974 gaan de treinstellen buiten dienst.

Na enkele jaren zijn de treinstellen aan Urban Transportation Development Corporation in Canada verkocht. Het bedrijf verhuurt de stellen aan Ontario Northland Railway. Voordat de stellen naar Canada gaan, krijgen ze in Zürich een revisie en maakt de rood-crème kleurstelling plaats voor een nieuwe geel-blauwe beschildering. Op de kopwanden verschijnt de naam 'Northlander'. In Tilburg worden ze geschikt gemaakt voor de inzet op het Canadese spoorwegnet. In maart 1977 zijn de eerste twee treinstellen in Rotterdam verscheept. In de zomer dat jaar volgen de andere twee. De ONR-treinstellen zijn uit verschillende rijtuigen samengesteld en krijgen de nummers 1980-1983. In 1979, 1980 zijn de motorrijtuigen vervangen door diesellocomotieven. De combinaties krijgen hierna de nummers 1984-1987. In 1992 maken de treinstammen plaats voor Canadese rijtuigen.

INZET

De vijf treinstellen zijn in 1957 in vier diensten ondergebracht. De treinstellen rijden in eerste instantie de 'Edelweiss' Amsterdam - Brussel - Luxemburg - Zürich v.v., 'Etoile du Nord' Amsterdam - Parijs v.v. en 'Oiseau Bleu' Parijs - Brussel Zuid v.v.. In 1964 worden de treinen tussen Amsterdam, Brussel en Parijs vervangen door getrokken treinen met meerstroomlocomotieven. Vrijgekomen treinstellen gaan tot 1969 'L'Arbalète' tussen Parijs en Zürich rijden. Hierna rijden de treinstellen tot 1971 de 'Bavaria' tussen München en Zürich. De laatste jaren zijn de treinstellen alleen nog als 'Edelweiss' op het inmiddels geheel geëlektrificeerde traject tussen Amsterdam en Zürich te zien. Op 26 mei 1974 wordt de exploitatie van de 'Edelweiss' overgenomen door elektrische meerspanningstreinstellen en ingekort tot Brussel - Zürich.

Van 1977 tot 1992 rijden de vier resterende treinstellen in Canada onder de naam Norhlander tussen Toronto en Timmins.

MUSEUMMATERIEEL

Na hun terzijdestelling haalt de Vereniging TEE Classics vijf rijtuigen, waaronder twee stuurstandrijtuigen in 1997 terug naar Europa. Het plan is de rijtuigen na een opknapbeurt in het toeristenverkeer in te zetten. Na een verblijf in de haven van Hamburg zijn ze in Heilbronn ondergebracht. Een stuurstandrijtuig is uiterlijk opgeknapt en staat enige tijd in het Verkehrshaus in Luzern. In 2006 verwerft de Stichting TEE Nederland het vijftal en haalt ze naar Nederland. De rijtuigen staan tot 2009 en Zwolle en hierna in Amsterdam. Het plan is de rijtuigen op te knappen en een replica van een motorrijtuig te bouwen.