Laatste 1600-en van DB Cargo terzijde

Begin jaren '80 schaft NS op basis van SNCF-locs van de serie BB 7200 58 moderne elektrische locomotieven van de serie 1600 aan. De sterke locomotieven zijn zowel voor het reizigers- als het goederenvervoer bestemd. Bij de boedelscheiding tussen NS Reizigers en NS Cargo eind jaren '90 worden de locomotieven verdeeld. De 21 locomotieven van NS Reizigers krijgen nummers in de serie 1800, de goedenlocs behouden hun oude nummer. Later schuift nog een aantal locs door naar de reizigersdienst. Het belang van de locs neemt tegelijkertijd snel af. Door terugloop van het aantal getrokken reizigerstreinen gaan begin 2011 de laatste locs uit de serie 1800 bij NS terzijde. Door hun beperkte inzetbaarheid houdt DB Cargo, als opvolger van NS Cargo, vooral de laatste jaren maar enkele locs in dienst. Op 3 april 2020 rijdt de 1616 vrijwel onopgemerkt de laatste rit.

Op 4 april 2008 brengt E-loc 1613 bij Colmschate SGM-treinstellen 2024 en 2026 voor een revisie in Denemarken van Leidschendam naar Bad Bentheim. Zowel de sprinterstellen als de locs zijn binnenkort verleden tijd op het Nederlandse spoorwegnet.Halverwege de jaren '70 oriënteert NS zich op nieuwe locomotieven. De locs moeten geschikt zijn om niet alleen de getrokken intercity's te rijden maar ook zware goederentreinen te versnellen. Ook wordt gekeken naar een verbetering van comfort, bediening en veiligheid van machinisten. Er wordt zowel een Franse als een Duitse loc naar Nederland gehaald voor proefritten. Uiteindelijk kiest NS voor een ontwerp dat is gebaseerd op de Franse locs van de serie BB 7200. De nieuwe serie is bedoeld om de locomotieven van de kleine series 1000 en 1500 te vervangen. In eerste instantie bestelt NS dan ook maar 20 exemplaren. Deze bestelling is later met 28 locs uitgebreid. Met het oog op de komst van het nieuwe Dubbeldeksmaterieel vergroot NS de bestelling uiteindelijk tot 58 stuks. De 1601-1658 zijn tussen maart 1981 en mei 1983 afgeleverd. Eind jaren '80 heeft NS plannen om nog eens 45 tot 85 locomotieven aan te schaffen. Het is de bedoeling het beoogd tekort aan stoptreinmaterieel op te vullen met een groot aantal korte dubbeldeksstammen. Uiteindelijk besluit NS hiervoor een nieuwe serie locomotieven, de serie 1700, te bestellen.

In 1995 wordt NS opgesplitst in NS Reizigers en NS Cargo. De locomotieven uit de jaren '50 gaan de meeste goederentreinen rijden. De serie 1700 komt volledig in de reizigersdienst terecht. De locs uit de serie 1600 rijden zowel reizigers- als in de goederentreinen. Wanneer vanaf 1998 de motorrijtuigen voor de tweede generatie dubbeldeksmaterieel in dienst komen, schuiven de locomotieven uit de serie 1700 door naar de reizigersdienst met normale rijtuigen. De vrijgekomen locs uit de serie 1600 vervangen de oude locomotieven uit de jaren '50 in de goederendienst.

E-loc 1621 rijdt op 14 maart 2010 nog in huisstijl van Railion voor ACTS met een containertrein van de Maasvlakte naar Coevoerden onder de Zwolse stationskap.In 1999 is het locomotiefpark definitief verdeeld. Terwijl de oude locomotieven dan vrijwel allemaal buiten dienst zijn, wordt de serie 1600 opgesplist. Hoewel het in eerste instantie de bedoeling is dat NS Cargo alle exemplaren overneemt, met uitzondering van de dertien locomotieven die nodig zijn voor de dubbeldeksstammen, gaan uiteindelijk de 1601-1637 naar de goederenvervoerder en de 1638-1658 naar NS Reizigers. Ter onderscheid van de goederenlocs, vernummert NS Reizigers de locomotieven in 1838-1858. De locs van NS Cargo behouden hun oorspronkelijke nummer. De 1637 is in januari 1999 in de rode huisstijl van de goederenvervoerder geschilderd. Hoewel het de bedoeling is alle locomotieven Cargo-rood te schilderen, blijft het vooralsnog bij dit ene exemplaar. In augustus 2000 gaat de 1637 samen met de 1634-1636 over naar NS Reizigers en wordt de 1637 weer geel geschilderd. Een jaar later zijn de locomotieven van Railion voorzien van de logo's van de goederenvervoerder.

Op 27 mei 2017 verzorgt E-loc 1614 de tractie van de Dolimetrein van Sittard naar Onnen. De trein rijdt hier door Eindhoven.Door de komst van de eerste commerciële vervoerders en de inzet van diesellocomotieven voor het grensoverschreidende vervoer door NS Cargo neemt het aantal benodigde locs van de serie 1600 in de goederendienst in 2002 verder af. De 1605, 1622 en 1625 gaan na ongevallen terzijde en de 1623, 1624 en 1626-1633 gaan over naar NS Reizigers. De extra locs zijn nodig voor het toenemende aantal getrokken treinen door huur en koop van buitenlandse rijtuigen om het materieeltekort op te vangen. Eind 2004 gaan opnieuw enkele overbodige 1600-en terzijde. NS Cargo is intussen na een fusie met DB Cargo opgegaan in Railion, later DB Schenker Rail. Omdat de locomotieven slechts over één beveiligingssysteem beschikken en alleen onder de Nederlandse bovenleidingspanning kunnen rijden, kan de internationale vervoerder ze maar beperkt inzetten. De komst van de locs uit de Baureihe 189 en de verschuiving van het goederenvervoer naar de Betuweroute zorgt in 2007 voor een verdere beperking van de inzet van de locs.

Intussen heeft NS in 2004 weer voldoende eigen materieel beschikbaar waardoor de meeste buitenlandse rijtuigen en de laatste Plan W-rijtuigen niet langer nodig zijn. Ruim 20 jaar na de indienststelling van de serie 1600 zijn daardoor nog maar weinig locomotieven in de rijdende dienst aan te treffen en staat een groot deel reserve. Na een kleine opleving gaan in 2009 achttien locs uit serie 1800 buiten dienst. Met het uit dienst halen van de eerste generatie dubbeldeksrijtuigen in april 2011 gaan de laatste locs terzijde. De locomotieven 1823-1837 zijn eigendom van NS Financial Services en worden vrijwel allemaal aan particuliere vervoerders verkocht. De 1838-1858 zijn nog eigendom van NS Reizigers en zijn niet te koop aangeboden maar in de loop van 2015 gesloopt.

Hoewel ze geen reizigerstreinen van NS rijden, zijn de cargo-locs wel af en toe voor speciale ritten te zien. E-loc 1602 brengt de trein op 27 september 2014 een gezelschap van Rotterdam Noord Goederen via Utrecht en Lelystad naar Onnen. De trein rijdt hier door Kampen Zuid. Op 3 september 2017 rijdt E-loc 1615 even ten zuiden van Susteren met een lege kalktrein bestemd voor het Belgische Hermalle. De loc brengt de trein van Beverwijk naar Sittard. In 2016 rijden nog vijf 1600-en DB Cargo. De 1615 rijdt op 2 juli dat jaar als één van de laatste exemplaren bij Almelo de Riet met een Styreen-trein van Bad Bentheim richting Amersfoort. E-loc 1614 staat op 15 juni 2014 in Amersfoort te wachten op een volgende inzet.

Lange tijd is dit vertrouwd beeld van een 1600 in goederendienst waarbij Railion de locomotieven zelden tot nooit wast: De 1616 staat op 6 mei 2010 in Beverwijk te wachten op de volgende inzet. In Beverwijk is op 2 april 2020 ook een afscheidsmoment gepland, dit gaat vanwege de coronamaatregelen echter niet door. Een dag later gaat de locomotief als laatste exemplaar van de serie bij DB Cargo terzijde.DB Schenker bezit na het uit dienst halen van de reizigerslocs nog de 1601-1604 en 1611-1616. Hierbij fungeren de 1601 en 1603 als plukloc. Bijna tien jaar na het terugschilderen van de 1637 verschijnt in februari 2012 E-loc 1612 in verkeersrode kleurstelling op de baan. De loc is voorzien van DB-logo's maar heeft de gemeentewapens op de zijwanden behouden. Het nummer is alleen nog op de kleine nummerplaat tussen de frontseinen te zien. Na de 1612 zijn ook de andere zes dienstvaardige locs van DB Schenker Rail van de nieuwe kleurstelling voorzien. In afwachting van de ontwikkelingen van de goederenvervoerder fungeert de 1613 in eerste instantie als reserveloc. De loc krijgt zwarte DB-logo's, maar gaat alsnog in de gele NS-kleurstelling buiten dienst. In 2015 gaat de 1602 terzijde en een jaar later volgt de 1612. De resterende locs van DB Cargo krijgen, ondanks eerdere plannen, in 2017 alsnog een kleine opknapbeurt om zo nog enkele jaren in het binnenlandse goederenvervoer te rijden. Begin 2019 gaat de 1614 alsnog terzijde, een jaar later gevolgd door de 1604 en de 1616. Laatstgenoemde loc komt begin maart 2020 met een tractiemotor van de 1604 weer in dienst. De laatste drie locs rijden voornamelijk nog naar Beverwijk, Sittard en de Sloehaven. Eind maart 2020 staakt DB Cargo het onderhoud en rijden de 1611, 1615 en de 1616 hun laatste ritten. De locomotieven zijn de laatste weken voorzien van bijpassende teksten op de zijwanden. Aan één kant staat: "DB Cargo neemt afscheid van de locomotiefserie 1600". Op de andere zijwand staat "Elke dag wat dichterbij, na 39 jaar trouwe dienst is het dan voorbij".

Nadat op 2 april het geplande officiële afscheid bij Tata Steel in Beverwijk door de coronamaatregelen niet doorgaat, rijdt de 1616 op 3 april 2020 met een slag Kijfhoek - Sloehaven vrijwel onopgemerkt de laatste rit voor de vervoerder. Hierna zijn de laatste drie locs overgebracht naar de Waalhaven Zuid, waar ook de andere terzijde gestelde exemplaren staan.

Ondertussen gaan in 2008 al de eerste overbodige locomotieven over naar commerciële vervoerders. In totaal zijn zo'n vijftien exemplaren verkocht. Bij het uit dienst gaan van de laatste 1600-en bij DB-Cargo zijn nog twee locs actief bij RRF, één bij de Bentheimer Eisenbahn, één bij Captrain, één bij Railexperts en één bij Strukton. Tenslotte verhuurt RailReaLease vier exemplaren. De 1656 is intussen al in 2010 opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum.

Edit: begin september 2020 wordt bekend dat Railexperts de laatste zes locomotieven van DB Cargo heeft overgenomen. Het rijvaardige trio wordt opgeknapt en de andere drie worden na het uitnemen van de bruikbare onderdelen gesloopt.