Begin jaren ’90 komen bij NS 81 locomotieven van de serie 1700 in dienst. Door diverse ontwikkelingen op het spoorwegnet zijn de meeste locomotieven twintig jaar later alweer overbodig. Vanaf eind 2019 zijn de laatste exemplaren bij NS alleen nog voor de IC Berlijn tussen Amsterdam en Bad Bentheim te zien. In december 2023 komt ook aan deze inzet een eind en gaat de laatste eigen locomotiefserie van NS buiten dienst.

Om het snel groeiende aantal reizigers op te vangen, besluit NS eind jaren ’80 een flinke vloot dubbeldeksmaterieel te bestellen. Voor de tractie bestelt NS in 1990 81 locomotieven van de nieuwe serie 1700. Het materieel is gebaseerd op bestaande ontwerpen en kan zo snel worden gebouwd. In december 1991 komt de eerste locomotief in Nederland aan. Ruim een half jaar later verschijnen de eerste dubbeldeksstammen en locomotieven in de reizigersdienst. Diezelfde periode start de ontwikkeling van speciale motorwagens voor de dubbeldeks treinstammen. Eind jaren ’90 vervangen de 50 motorrijtuigen evenzoveel locomotieven. Vrijgekomen locs vervangen de serie 1600 in de reizigersdienst. Deze schuiven door naar de diensten van de laatste locs uit de jaren ’50 die dan vrijwel alleen nog in het goederenvervoer te zien zijn.

Op een enkele uitzondering in de beginperiode na, rijdt de serie 1700 alleen reizigerstreinen. Door het teruglopend aantal getrokken treinen gaan rond 2010 al de eerste locomotieven buiten dienst. In 2015 verdwijnen de laatste ‘normale’ Intercityrijtuigen uit de normale treindiensten en rijden de resterende locomotieven uit de serie 1700 alleen nog met gereactiveerde dubbeldeksrijtuigen en enkele internationale treinen.

Omdat de relatief jonge locomotieven alleen over het conventionele spoor in Nederland kunnen rijden, zijn ze voor de meeste andere vervoerders niet interessant. Desondanks gaan in maart 2018 de 1772, 1775 en 1781 als eerste exemplaren over naar een andere vervoerder. Railpromo neemt het drietal voor het rijden van de zogenaamde Dinner Train en andere chartertreinen over van NS. De locomotieven staan tot de overname zo’n zes jaar opgeborgen in Amersfoort. In de zomer van 2019 start de sloop van de eerste reeks terzijde gestelde locomotieven. Ook gaan de locomotieven die tot dan met dubbeldeks trek-duwstammen rijden geleidelijk buiten dienst. In december dat jaar staakt NS de inzet van de gele stoptreindubbeldekkers definitief. Alle bijbehorende locomotieven gaan hierbij eveneens terzijde.

Hierna resteren alleen nog de exemplaren die met de IC Berlijn tussen Amsterdam en Bad Bentheim rijden. In de loop van 2020 weet NS nog verschillende locomotieven te verkopen. De meeste resterende terzijde gestelde locs zijn niet veel later voor de sloop aangeboden en in Eindhoven van de bruikbare onderdelen ontdaan. Begin 2021 start de sloop van de niet verkochte locomotieven.

De 1739, 1744-1746, 1750, 1752, 1761 en 1765 blijven met het oog op de komst van de nieuwe treinen voor de IC Berlijn in dienst. Omdat de bouw van de rijtuigen en bijbehorende locomotieven vertraging oploopt en de nooit gereviseerde 1700-en steeds onderhoudsgevoeliger worden, besluit NS de IC Berlijn vanaf december 2023 uit te voeren met moderne multicoulante Vectron-locomotieven. De treinen tussen Amsterdam en Berlijn kunnen nu, mede door het vervallen van de locomotiefwissel in Bad Bentheim en enkele stops, bovendien met een halfuur worden versneld. Op zaterdag 9 december 2023 zijn de locomotieven uit de serie 1700 voor het laatst voor de IC Berlijn te zien.

Met de vervanging van de oude locomotieven komt bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling op 10 december 2023 al na 31 jaar een eind aan de serie 1700 bij NS. Desondanks blijft een aantal locs nog op het Nederlandse spoor te zien. Naast de diverse 1700-en die bij andere vervoerders actief zijn, maakt de rijvaardige 1768 sinds 2019 deel uit van de collectie van het Spoorwegmuseum. In Bad Bentheim wordt niet alleen afscheid genomen van de serie 1700, maar komt tegelijkertijd, voor reizigerstreinen, na 47 jaar een einde aan de locomotiefwissel.

Na het uit dienst gaan bij NS zijn de volgende locomotieven uit de serie 1700 nog actief bij andere vervoerders:

  • Bij Train Charter Services rijden de 101001-101003 waar achter respectievelijk de 1781, 1772 en 1775 schuil gaan. De locomotieven rijden voornamelijk de Dinner Train en chartertreinen. Het drietal is van begin 2022 tot september 2023 uitgeleend aan Lineas.
  • Strukton heeft de 1736, 1740 en 1756 in dienst. De locs rijden respectievelijk onder de namen Kethie, Janny en Charlotte voor de aannemer.
  • DC Tractie heeft de locomotieven 1751, 1760, 1766, 1770 en 1780 overgenomen om aan te kunnen bieden ter verhuur. De locomotieven staan momenteel werkloos in Amersfoort. Alleen de 1751 rijdt onder nummer 101004 een aantal maanden voor TCS.
  • VolkerRail heeft de 1743 en 1778 als 7143 en 7178 in dienst. De 1732 komt eventueel op een later moment als 7132 bij de aannemer in dienst.

Na een kleine opleving waarbij diverse voormalige 1600-en en enkele 1700-en van NS en DB Cargo zijn overgenomen, is de behoefte aan conventionele locomotieven de laatste jaren sterk afgenomen. Zo verwijden de meeste 1700-en, ondanks hun leeftijd, direct naar de sloper. De meeste voormalige nez cassé van NS staan inmiddels weer werkloos terzijde. De kans dat de laatste exemplaren van NS nog een tweede leven krijgen, is vrijwel nihil. Desondanks worden ze in eerste instantie in Amersfoort opgeborgen.

NS International en de Stichting NVBS-Excursies (SNE) organiseren op zondag 19 november met behulp van Deutsche Bahn het officiële afscheid van de locomotiefserie. Op deze dag rijden de 1761 en 1750 met daartussen IC Berlijn-treinstam 7708 een flinke rit door Nederland. Op de locomotieven is te lezen “Na 30 jaar trouwe dienst zwaai ik af”. Ook het fietsrijtuig en de Bord Bistro krijgen bijpassende bestickering. Op laatstgenoemde rijtuig is bovendien aandacht voor het feit dat deze vanaf december uit de IC Berlijn verdwijnt. Vanuit Amersfoort Centraal via Zwolle naar Olst waar het wachten op de kruising met de tegentrein de eerste fotostop oplevert. Hierna rijdt de trein met fotostops in Deventer, Arnhem en Tilburg naar Rotterdam Stadion. Hier zijn langs het perron negen voormalige NS-locomotieven uit de serie 1600 en 1700 in verschillende uitvoeringen, zoals ze nu in dienst zijn bij andere vervoerders, neergezet. Na deze fotostop gaat de trein via Rotterdam Centraal en Delft naar Den Haag HS. Hiervandaan rijdt de trein via de Binckhorstboog naar Utrecht Centraal. Waar de trein na kopmaken achter de 1750 de laatste kilometers naar Amersfoort Centraal rijdt. In Amersfoort vindt symbolisch het “officiële” afscheid van de locomotieven plaats door de inmiddels vooroplopende 1750 af te koppelen en onder luid tyfoongeschal weg te laten rijden.

Op de foto hierboven rijdt de 1765 op 11 maart 2023, negen maanden voor de terzijdestelling, met een IC Berlijn door de besneeuwde buurtschap Huurne bij Wierden richting Amsterdam.

Op de foto boven dit artikel rijdt E-loc 1739 op 28 juli 2019 bij Olst met een omgeleide IC Berlijn naar de Duitse hoofdstad.