In de jaren ’80 van de 19e eeuw legt de GOLS in de Achterhoek en Twente een uitgebreid net van lokaalspoorlijnen aan. In de loop van de jaren ’30 zijn de meeste lijnen voor het reizigersvervoer gesloten. Enkele trajecten blijven tot in de jaren ’70 open voor het goederenvervoer. Hoewel vlak na de oorlog de eerste plannen ontstaan om het fenomeen lokaalspoorweg ‘levend’ te blijven herinneren, duurt het nog tot februari 1967 tot de De stichting Museum Buurtspoorweg wordt opgericht. Nadat NS in 1972 het goederenvervoer tussen Haaksbergen en Enschede opheft, start de MBS met de eerste toeristische ritten op het baanvak. Twee jaar later moet een deel van het baanvak Boekelo – Enschede wijken voor de aanleg van Rijksweg 35. Sindsdien pendelt de MBS op het geïsoleerde traject tussen Haaksbergen en Boekelo.

Halverwege de jaren ’60 ontstaan de eerste plannen voor een museumlijn in Twente. Het plan is om met historisch materieel op het baanvak Enschede Zuid – Broekheurne Grens van de lokaallijn naar Ahaus te gaan rijden. Op die lijn rijdt dan slechts nog één goederentrein per week. Eind 1966 zijn met dit doel twee Duitse motorwagens aangeschaft en in februari 1967 wordt de stichting Museum Buurtspoorweg officieel opgericht. Terwijl de zoektocht naar meer museummaterieel en historische voorwerpen doorgaat, rijden beide motorrijtuigen tijdens de eerste open dag in mei 1969 tussen Enschede Zuid en Broekheurne de eerste ritten met publiek.

Op 1 juli 1970 sluit NS de lijn naar Broekheurne en een half jaar later is het baanvak al opgebroken om plaats te maken voor de uitbreidingsplannen van de gemeente Enschede. De MBS verhuist de activiteiten naar de goederenlijn tussen Enschede en Haaksbergen. In mei 1972 staakt NS echter ook de exploitatie van deze verbinding. NS laat de spoorlijn echter niet opbreken zodat de MBS de museale activiteiten op de voormalige GOLS-lijn kan voortzetten. De komst van Rijksweg 35 zorgt er enkele jaren later echter voor dat de lijn tussen Boekelo – Enschede wordt doorsneden. Vanaf 1975 rijdt de MBS slechts nog op het zeven kilometer lange eilandbedrijf tussen Boekelo en Haaksbergen.

Het baanvak Haaksbergen – Boekelo is onderdeel van spoorlijn Ruurlo – Hengelo die de GOLS in 1884 in gebruik neemt. Over de lokaallijn rijden doorgaande treinen van Doetinchem naar Hengelo. In 1890 gaan de doorgaande treinen tussen Doetinchem, Enschede en Oldenzaal rijden. Over het baanvak rijden ook diverse goederentreinen. De lijn is vooral van belang voor de aanvoer van steenkool naar de lokale industrieën.

In 1937 heft NS het reizigersvervoer op het baanvak op. Bovendien staakt de vervoerder het goederenvervoer ten westen van Haaksbergen. Vijf jaar later stopt ook het goederenvervoer tussen Boekelo en Hengelo en resteert alleen nog de goederenlijn tussen Haaksbergen, Boekelo en Enschede. NS staakt het goederenvervoer op dit baanvak pas in 1972. Datzelfde jaar begint de MBS met toeristische ritten op het baanvak.

Zowel in Haaksbergen als in Boekelo heeft de MBS een emplacement met verschillende dienstgebouwen. Het stationsgebouw van Haaksbergen is het grootste standaardtype van de GOLS. De spoorwegmaatschappij laat maar liefst dertien gebouwen van het type in de grotere plaatsen langs de lokaallijnen neerzetten. Vier exemplaren blijven bewaard. Het stationsgebouw uit 1884 is in 1899 en 1915 nog aanzienlijk vergroot, maar blijft hierna grotendeels in de originele vorm bewaard. De MBS neemt het gebouw in 1985 over van NS waarna het gebouw fungeert als ontvangstgebouw. Na de eeuwwisseling is het stationsgebouw zoveel mogelijk in de historische staat  teruggebracht. Naast een loket krijgt het gebouw ook een historische wachtkamer. Op het emplacement zijn onder andere een werkplaats en een goederenloods te vinden. Laatstgenoemde is onder andere in gebruik als horecagelegenheid.

Museum Buurtspoorweg
Website: museumbuurtspoorweg.nl
Social media: Facebook, Instagram
Zie voor de actuele materieelcollectie de Nederlandse Museummaterieel Database

De Museum Buurtspoorweg geeft een beeld van de lokaal- of buurtspoorlijnen die vanaf 1878 ontstaan door de aanname van de wet ‘Regeling van de dienst en het gebruik der Lokaalspoorwegen’. De wet maakt een goedkope aanleg van spoorwegen met een lichte constructie, eenvoudige beveiliging en een beperkte maximale snelheid mogelijk . De GOLS legt in Twente en de Achterhoek een omvangrijk net van lokaalspoorwegen aan. Het samenvoegen van de verschillende spoorwegmaatschappijen en de opkomst van de autobus en vrachtwagen zorgen ervoor dat in de loop van de jaren ’30 de meeste lokaallijnen, in ieder geval voor het reizigersvervoer, zijn gesloten. Verschillende trajecten blijven open voor het goederenvervoer. Begin jaren ’70 zijn ook deze lijnen vrijwel allemaal gesloten en opgebroken.

Even ten oosten van Haaksbergen legt de MBS in 2001 de aansluiting Stepelo met goederenspoor aan. Twee kilometer verder ligt de halte Boekelo Zoudindustrie. De halte is vanaf 1918 in gebruik voor de werknemers van de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie. De halte is de eerste en nog altijd enige kruisingsmogelijkheid in de MBS-lijn. Tussen de halte en eindpunt Boekelo staan klassieke telegraafpalen langs de museumlijn. Het oude stationsgebouw van Boekelo is net als dat van Haaksbergen bewaard gebleven. Het gebouw is echter geen eigendom van de MBS en in gebruik als woonhuis. Voor de bezoekers aan de MBS heeft de stichting een loketgebouwtje bij de monumentale zouttoren staan. Op het emplacement staat sinds 1986 een rijtuigenloods. Voor de loods ligt een draaischijf, afkomstig uit Arnhem. De loods is in 2002 vervangen door een nieuw exemplaar.

Op de foto boven dit artikel rijdt MBS-loc 6 op 16 oktober 2016 even ten zuiden van Boekelo met een korte lokaaltrein van Boekelo naar Haaksbergen. Ook de andere foto’s op deze pagina zijn gemaakt op 16 oktober 2016, tenzij anders vermeld.