De IJmondlijn, Santpoort Noord - IJmuiden

De IJmondlijn is lange tijd één van de best bewaarde ongebruikte spoorlijnen in Nederland. Nadat NS op 25 september 1983 de reizigersdienst staakt, zijn eigenlijk alleen de bovenleidingmasten verwijderd. Het traject wordt dan alleen nog voor het goederenvervoer gebruikt. In 1989 is één van de twee sporen opgebroken en de beveiliging vereenvoudigd. In oktober 1994 stopt ook het goederenvervoer. Bijna twee jaar later rijden opnieuw treinen op de Vislijn. LoversRail rijdt vanaf augustus 1996 drie jaar lang met weinig succes dagelijks enkele reizigerstreinen over het traject. Hierna blijft de spoorlijn vijftien jaar vrijwel onaangeroerd. In 2014 is het noordelijke deel echter opgeschoond en verbouwd tot wandelpad en start de verwijdering van het zuidelijke deel voor de aanleg van een busbaan.

De voormalige baanwachterswoningen 11 en 11A in Velsen-Noord op 6 maart 2011.IJmuiden is in 1883 via een korte zijtak vanaf de lijn Haarlem - Uitgeest op het Nederlandse spoorwegnet aangesloten. In 1899 is het provisorische eindpunt bij sluizen in het Noordzeekanaal vervangen door een definitief hoofdstation bij de Vissershaven. In 1927 is de inmiddels dubbelsporige spoorlijn elektrisch berijdbaar. Dat jaar neemt NS drie nieuwe haltes aan de lijn in gebruik. De huidige vorm van de IJmondlijn ontstaat in 1957 wanneer de Velsertunnel gereed is. De splitsing tussen de korte zijlijn naar IJmuiden en de lijn naar Uitgeest komt dat jaar bij het nieuwe station Santpoort Noord te liggen. Tussen Santpoort Zuid en Driehuis-Westerveld volgt de spoorlijn een nieuw tracé dat ten oosten van het oude tracé ligt. De oude sporen en bovenleidingsmasten zijn net als de draaibrug over het Noordzeekanaal na de opening van het nieuwe tracé opgebroken. Het oude baanlichaam is echter nog grotendeels te herkennen. Bovendien staat ten westen van het station Santpoort Noord nog een wachterswoning langs het voormalige tracé. Aan de overzijde van het Noordzeekanaal zijn twee gedeeltes van het oude tracé na de opening van de Velsertunnel bewaard gebleven. De sporen maken deel uit van het omvangrijke emplacement van Tata Steel. De oude bovenleidingportalen zijn ook hier verwijderd. Bij de spoorwegovergang in de Grote Hout- of Koningsweg in Velsen-Noord staan nog twee oorspronkelijke baanwachterswoningen.

Het overwoekerde tracé van de IJmondlijn, 2 juni 2007.Door de ongunstige ligging van de spoorlijn ten opzichte van de nieuwe woonwijken in het IJmondgebied en de slechte staat van de oude bovenleidingmasten besluit NS de Vislijn in september 1983 te sluiten voor reizigersvervoer. Alle bouwwerken langs de lijn blijven, inclusief de perrons, vooralsnog bewaard. Alleen de perrons van de halte Julianakade zijn al snel verwijderd. De bovenleidingmasten uit 1927 worden omgezaagd. De betonnen voeten met daarin stukken ijzer zijn nog langs het hele traject terug te vinden. In 1989 is één van de twee sporen opgebroken en de beveiliging vereenvoudigd. In oktober 1994 staakt NS ook het goederenvervoer. Bijna twee jaar later rijden weer treinen op de IJmondlijn. LoversRail rijdt vanaf augustus 1996 dagelijks met enkele reizigerstreinen over het traject. Deze reactivering is geen succes en in december 1999 stopt de treindienst definitief. Tegelijkertijd met het verdwijnen van de laatste trein stopt ook het onderhoud aan de lijn. Vanuit verschillende partijen is onderzoek gedaan om de lijn, al dan niet als museumlijn, opnieuw in gebruik te nemen. In de zomer van 2010 koopt de gemeente Velsen de grond en krijgt ProRail toestemming om de spoorlijn op te breken. Hiermee komt een einde aan één van de laatste bewaard gebleven gesloten spoorlijnen in Nederland.

De restanten van het oostelijke perron van de voormalige halte Velsen Zeeweg, inclusief betonnen abri op 2 juni 2007. Na het verwijderen van het perron in oktober 2014 is de abri bestemd voor het Spoorwegmuseum.In 2014 start de grote verbouwing van de IJmondlijn met het opbreken van het baanvak tussen Santpoort Noord en de noordzijde van het vroegere station Velsen-IJmuiden Oost. De rails maken plaats voor een HOV-verbinding door Velsen. Het gedeelte tussen het Velsen-IJmuiden Oost en de voormalige halte Julianakade wordt intussen omgebouwd tot wandelpad. De sporen van het vroegere stationsemplacement bij het hoofdstation en de diverse bedrijfsaansluitingen zijn dan al grotendeels verdwenen.

Vier maanden nadat NS in september 1983 het reizigersvervoer staakt, is de bovenleiding samen met de bijbehorende portalen die grotendeels uit 1927 stammen, verwijderd. Een groot aantal portalen is hierbij op een hoogte van enkele tientallen centimeters boven de betonnen voet afgezaagd. De constructies blijven vervolgens doelloos langs de lijn staan. Met het opbreken van de spoorlijn verdwijnen ze na dertig jaar alsnog. Ook de talrijke restanten van seininrichtingen en overwegen, originele hekwerken en andere spoorse restanten verdwijnen in de periode 2014-2016.

Fietspad op het oorspronkelijke tracé van voor 1957 tussen Santpoort en Driehuis op 7 april 2018. De busbaan op het tracé van 1957, even ten zuiden van Driehuis op 7 april 2018. RNet-bushalte Driehuis-Westerveld op de plek van het voormalige station op 7 april 2018. De voormalige spoorwoning bij de halte Driehuis-Westerveld op 7 april 2018.

Ook het emplacement van het vroegere station Velsen-IJmuiden Oost is in het najaar van 2014 opgeruimd. Op de voorgrond de voormalige overweg in de Groeneweg. IJmuiden, 31 december 2015.Van de drie haltes die NS bij de elektrificatie in 1927 in gebruik neemt, krijgt alleen Velsen Zeeweg, weliswaar pas in 1958, een echt haltegebouw. Dat jaar neemt NS een nieuw standaardtype haltegebouw in gebruik. Het zeer kleine gebouwtje krijgt een minimale inrichting van een kleine wachtruimte, een loket en bagageafdeling en twee toiletten. Aan de perronzijde komt een kleine uitbouw voor de bediening van de nabijgelegen overweg. De straatzijde van het haltegebouw krijgt een nagenoeg blinde muur. De wand aan de perronzijde is een meter hoger waardoor een lessenaarsdak met perronluifel ontstaat. NS laat na de halte Velsen Zeeweg op andere plaatsen nog drie haltegebouwtjes van hetzelfde type neerzetten. Deze zijn inmiddels weer gesloopt.

Terwijl in oktober 2014 de rails en perrons verdwijnen, blijft het karakteristieke gebouwtje uit 1958 nog tot eind februari 2016 staan. Naast het haltegebouw aan het westelijke perron staat op het oostelijke perron een klassieke betonnen abri. Deze is na het opbreken van het perron behouden voor het Spoorwegmuseum.

Bij de elektrificatie in 1927 zijn tegelijkertijd drie nieuwe haltes in gebruik genomen. De halte Velsen Zeeweg krijgt in 1958 als enige een echt haltegebouwtje. Het gebouwtje staat er op 31 december 2015 sterk verwaarloosd bij.. Op 31 december 2015 zijn alleen nog de contouren van het oostelijke perron van Velsen Zeeweg zichtbaar. Bij het opruimen van de spoorlijn in het najaar van 2014 zijn niet alle restanten meegenomen. Zo staat op 31 december 2015 tussen Velsen Zeeweg en Velsen-IJmuiden Oost nog een kast met daarachter een restant van een bovenleidingsportaal. De voormalige baanwachterswoning 9A bij Velsen-IJmuiden Oost op 31 december 2015.

De voet van een bovenleidingsportaal bij het station Velsen-IJmuiden Oost. 2 juni 2007.Het stationsgebouw en de perronkap van Velsen-IJmuiden Oost is al in 1974 gesloopt. Na het beëindigen van het reizigersvervoer is de tunnel naar het eilandperron dichtgemetseld.  Het brede eilandperron is in 2014 opgebroken. De contouren van het hooggelegen emplacement zijn nog altijd zichtbaar. De sporen van de spoordijk en viaducten van de lijn naar Uitgeest en de brug over het Noordzeekanaal zijn na de sluiting van het tracé in 1957 volledig uitgewist.

De spoordijk richting IJmuiden blijft samen met het viaduct over de Noostraat behouden. Tussen het viaduct en de voormalige kruising met de Dokweg blijven de rails liggen. Tussen de rails, bovenop de bielzen komt in 2014 verharding zodat een wandelpad ontstaat. Het viaduct over de Noostraat vormt hierbij het start-/eindpunt van het 'Wandelpad IJmuider Spoorlijn'. Om het viaduct en de spoordijk te bereiken zijn enkele trappen gemaakt. Op een deel van het tracé van het in 1989 opgebroken tweede spoor komt tegelijkertijd een breed fietspad. De karakteristieke betonnen voeten met restanten van bovenleidingsmasten en andere spoorse restanten zijn voor de aanleg van de paden zorgvuldig opgeruimd. Op zes karakteristieke punten komen in juni 2015 informatieborden.

De situatie ter hoogte van het station van Velsen, later Velsen-IJmuiden Oost, aan het eind van de 19e eeuw. Het station is hier nog een onbeduidende halte aan de lijn. Even voor de lage draaibrug over het Noordzeekanaal buigt de lijn naar IJmuiden af. Velsen-IJmuiden Oost in de jaren '60. De Velsertunnel is inmiddels in gebruik en de IJmondlijn start voortaan in Santpoort Noord. Op de kaart is duidelijk te zien dat de spoorlijn tussen Velsen Zeeweg en het station met de komst van de nieuwe hoge brug over het kanaal iets naar het westen is verlegd. De enkelsporige Vislijn in 2014. Het horizontale gedeelte en de bocht blijven bewaard als wandelpad. Het verticale deel is opgebroken om plaats te maken voor een busbaan.

De voormalige halte IJmuiden Casembrootstraat ligt er op 2 juni 2007 al bijna 24 jaar ongebruikt bij.De eerste tussenstop op de route ligt in de boog die de spoordijk weer naar het straatniveau brengt. Hier komt een 'halte' met uitzicht op de plek van de vroegere draaibrug over het Noordzeekanaal. Hier ligt ook nog één van de drie bewaarde betonnen voeten van de bovenleidingsportalen. Doordat het ijzer tot het beton is verwijderd, is de oorspronkelijke functie van het betonblok niet langer zichtbaar.

De perrons van de halte Casembrootstraat zijn sinds 1983 ongebruikt blijven liggen. Ook een abri en de restanten van de afgezaagde bovenleidingsportalen blijven staan. In de loop der tijd raakt het geheel uiteraard vervallen en overwoekerd. Bij de aanleg van het wandelpad zijn de perrons geheel vernieuwd in de stijl van het wandelpad en is zelfs de abri vervangen. Op beide perrons komen grote banken. De vroegere halte vormt hiermee rustpunt in de wandelroute. Alle authentieke details zijn tegelijkertijd zorgvuldig verwijderd.

De meeste bovenleidingsportalen zijn begin 1984 slechts afgezaagd. De betonnen voeten en een delen van de portalen staan nog decennia langs het tracé zoals hier op het perron van IJmuiden Casembrootstraat op 2 juni 2007. Het viaduct over de Noostraat is het startpunt van de nieuwe wandelroute over de IJmuider spoorlijn. IJmuiden, 31 december 2015. De wandelroute kent ter hoogte van de vroegere spoorbrug over het Noordzeekanaal een nieuwe 'halte'. Linksonder één van de drie bewaarde betonnen voeten. IJmuiden, 31 december 2015. Zodra de vroegere spoorlijn weer op straatniveau is, ligt een nieuw fietspad. Hiervoor is gebruik gemaakt van de ruimte die ontstaat na het opbreken van het tweede spoor in 1989. IJmuiden, 31 december 2015.
De halte IJmuiden Casembrootstraat anno 31 december 2015. Het wandel- en fietspad op de voormalige IJmuider spoorlijn, langs het Noordzeekanaal. IJmuiden, 31 december 2015. Even ten oosten van de vroegere halte Julianakade houdt het fietspad op. Het wandelpad loopt hierna nog enkele honderden meters door. IJmuiden, 31 december 2015.

De halte IJmuiden Julianakade verdwijnt vrijwel direct na het beëindigen van het reizigersvervoer. Even voor de knik in de spoorlijn is tot 1983 de overweg tussen beide perrons. IJmuiden, 2 juni 2007.Bij de opening van de spoorlijn naar IJmuiden ligt het eindstation bij de oude sluizen in het Noordzeekanaal. Het eenvoudige station verdwijnt in 1899 wanneer de spoorlijn even voor de latere elektriciteitscentrale aan de oostzijde van IJmuiden afbuigt en wordt doorgetrokken naar de Vissershaven. Op de plek waar de nieuwe lijn afbuigt van het oude tracé komt de laad- en losplaats IJmuiden Oost. In mei 1927 komt op deze plek de halte IJmuiden Julianakade. De eenvoudige halte krijgt buiten een wachtruimte geen verdere voorzieningen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heet de halte IJmuiden Zuiderkade.

De halte is in tegenstelling tot de andere stations en haltes langs de lijn vrijwel meteen na het staken van het reizigersvervoer in 1983 opgebroken. Buiten wat extra hekwerk is hiervan dan ook niets meer terug te vinden. Ter hoogte van de voormalige halte buigt het spoor af naar De Geul. Het wandelpad stopt even na het viaduct van de Kerkweg. De rails lopen hierna nog een paar meter door tot het stootjuk dat hier in 2009 is geplaatst. Dat jaar zijn laatste sporen voorbij het juk opgebroken.

Het eerste eindpunt van de lijn naar IJmuiden bij de Noordzee-sluizen aan het eind van de negentiende eeuw. Bij het station verrijst tegelijkertijd de eerste bebouwing van de plaats. Eind jaren '70 heeft het emplacement van IJmuiden de grootste omvang bereikt. Ook in de haven ligt een groot aantal sporen. De situatie in 2015. Het restant van de spoorlijn eindigt even na het viaduct van de Kerkstraat. De contouren van het vroegere station zijn nog duidelijk zichtbaar.

De restanten van het IJmuidense Hoofdstation acht jaar nadat LoversRail de treindienst heeft gestaakt.Bij de Vissershaven komt in 1899 een nieuw stationsgebouw. Het grote asymmetrische gebouw heeft door de toepassing van veel verschillende details en houten constructies een levendig aanzien. Ook de vishallen even ten westen van het station krijgen een spooraansluiting. In de loop der jaren krijgen diverse bedrijven rondom de Vissershaven eigen aansluitingen en ontstaat bij het hoofdstation een omvangrijk emplacement.

In 1995 is het karakteristieke stationsgebouw gesloopt. Ook het laatste perron is hierbij opgebroken. Voor de reactivering van de treindienst in 1996 is op de plek van het vroegere station een perron van steigerplanken gebouwd. Enkele jaren na de sluiting van de lijn zijn de restanten van dit perron weer verwijderd. Het skelet van de abri en de lantaarnpalen blijven echter staan. Rond 2003 zijn de meeste sporen van het emplacement opgebroken. De laatste restanten en bedrijfsaansluitingen verdwijnen bij de reconstructie van de wegen in het gebied.

Direct na het staken van het reizigersvervoer wordt de halte IJmuiden Julianakade opgebroken. Een oud hekwerk blijft bewaard. Het ziet er op 31 december 2015 naar uit dat enkele paaltjes ook de grootschalige sanering in 2014 hebben overleefd. De plek van de vroegere halte IJmuiden Julianakade op 31 december 2015. Voor de vroegere kruising met de Dokweg, even voorbij het viaduct van de Kerkstraat, houdt het wandelpad abrubt op. Ter markering is een stootblok dat eerder bij het hoofdstation staat, neergezet. IJmuiden, 31 december 2015. De IJmondlijn gezien vanaf de Kerkstraat. In de boog ligt tot 1983 de halte Julianakade. IJmuiden, 2 juni 2007.
Het vroegere stationsemplacement van het hoofdstation is vanaf de jaren '90 langzaam verdwenen onder het bedrijventerrein bij de Vissershaven. IJmuiden, 31 december 2015. Van het hoofdstation blijft alleen de trap naar het hooggelegen Oud IJmuiden bewaard. IJmuiden, 31 december 2015. Op en om het voormalige stationsemplacement staan nog enkele informatieborden zoals die langs de hele wanderoute over de IJmuider spoorlijn te vinden zijn. IJmuiden, 31 december 2015.